464
یکشنبه، ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۷
13
دکتر کلانتری در نشست «اعتراض، خیابان و رسانه» مطرح کرد:

شهرفروشی، فضای عمومی را مختل می‌کند

نشست «اعتراض، خیابان و رسانه؛ درنگی بر سیاست‌گذاری اجتماعی و سیاست‌گذاری رسانه‌ای در مواجهه با اعتراضات» هفته گذشته با حضور اساتید و دانشجویان و به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. یکی از سخنرانان این نشست دکتر عبدالحسین کلانتری، عضو هیأت علمی گروه جامعه‌شناسی این دانشگاه بود که گزارشی از سخنرانی او می‌خوانید.

خبر

صبح نو

دکتر کلانتری در نشست «اعتراض، خیابان و رسانه» مطرح کرد:

شهرفروشی، فضای عمومی را مختل می‌کند

نشست «اعتراض، خیابان و رسانه؛ درنگی بر سیاست‌گذاری اجتماعی و سیاست‌گذاری رسانه‌ای در مواجهه با اعتراضات» هفته گذشته با حضور اساتید و دانشجویان و به همت انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد. یکی از سخنرانان این نشست دکتر عبدالحسین کلانتری، عضو هیأت علمی گروه جامعه‌شناسی این دانشگاه بود که گزارشی از سخنرانی او می‌خوانید.

کلانتری، با اشاره به سه ضلع اساسی موضوع یعنی خیابان، اعتراض و رسانه، گفت: هر کدام از این سه ضلع به صورت منفرد مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته‌اند اما در این جلسه همزمانی آنها مورد بررسی قرار می‌گیرد. واقعیت این است که همزمانی این سه، مسأله را بغرنج و پیچیده کرده و نیازمند بحث و گفت‌وگو است. گام نهادن در این موضوع، جذاب اما پرمخاطره است چرا که بده‌بستان‌های نزدیک آنها کار را پیچیده می‌کند.
او خیابان را واقعی‌ترین ضلع این مثلث دانست و افزود: خیابان به طور سنتی محل اعتراضات بوده است و پیوندی وسیع بین خیابان و اعتراض وجود داشته است؛ اگر روزی انقلاب‌های گذشته نظام سرمایه‌داری در کارخانه‌ها به واسطه تضادهای موجود در روابط تولید، رقم می‌خورد اکنون تمرکز بر روی جنبش‌های شهری که حول مصرف جمعی، سبک زندگی و نابرابری در توزیع خدمات در شهرهاست، سامان می‌یابد و در آنجا صورت‌بندی می‌شود. با اینکه خیابان واقعی است و در آن زندگی و تحولات را تجربه می‌کنیم و اساساً پیوند زیادی با تحولات اجتماعی در ایران دارد اما به نظر من رسانه، تغییرات جدیدی را در مناسبات و پویایی‌های اجتماعی به وجود آورده است که نمی‌شود به آن بی‌توجه بود.
کلانتری با تأکید بر اهمیت رسانه‌های اجتماعی گفت: باید از رسانه‌های جدید و به طور خاص از شبکه‌های اجتماعی شروع کرد چون بسیاری از امور واقعی زندگی ما در همین فضا شکل می‌گیرد و اساساً به واسطه این فضا زندگی ما بسط و گسترش پیدا کرده است؛ لذا نمی‌شود آن را جدا از زندگی واقعی تلقی کرد. این فضا بر حیات اجتماعی ما بسیار تأثیر گذاشته است. نسبت فضای عمومی و به طور مشخص خیابان با اعتراض و رسانه‌های جدید به‌شدت پیچیده و در ایران با شبکه‌های اجتماعی رابطه پیدا کرده است و به نظر می‌رسد که این پیچیدگی روزبه‌روز بیشتر می‌شود.
او به مخاطرات فضای عمومی در جامعه ایران اشاره کرد و گفت: از یک سو ضعف‌های موجود در فضای عمومی جامعه ایران و مصادره و تصرف آن توسط قدرت و از سوی دیگر منطق سرمایه موجب شده است که ما نتوانیم فضای عمومی مناسبی را در فضای واقعی حیات اجتماعی‌مان تجربه کنیم و همچنین مردم نتوانند از فضای عمومی مناسبی برای پیگیری مطالبات خود و به طور مشخص اعتراضات‌شان استفاده کنند. تبعات غیرقابل اجتناب مدل توسعه سرمایه‌دارانه در ایران کج‌دار و مریز تجربه شده است. ما دچار شهرفروشی شده‌ایم و به همین علت فضای عمومی چندانی نداریم و همه آنها فروخته شده است، از طرف دیگر قدرت نیز این فرصت را در اختیار قرار نداده است که فضای عمومی به طور تام و تمام تجربه شود.
کلانتری ضعف فضای عمومی و مصادره آن توسط قدرت و منطق سرمایه را موجب افزایش حضور در شبکه‌های اجتماعی دانست و گفت: این حضور کاملاً به صورت مرضی «دلالت جامعه‌شناسانه دورکیمی» است لذا مردم در شبکه‌های اجتماعی به‌منزله یک نوع پاتوق جمع شده‌اند، جایی که همه بی‌ریا و ساده و روشن با هم تعامل و مراوده دارند و فراتر از اتصال است.
او ادامه داد: در ایران فضای مجازی بار فضای واقعی را به دوش کشید لذا فضای مجازی ما خیلی گرم‌تر از فضای مجازی در سایر کشورها بوده است، بنابراین به دلیل اینکه فضای مجازی به مثابه یک فضای عمومی شد بسیاری از کنش‌ها هم به آنجا منتقل شدند. این شبکه‌ها در عین حال تهدیدهایی چون گسترش شایعه هم آفریده‌اند اما چون افراد در حلقه‌های دوستی هستند میزان اعتماد به این شبکه‌ها بسیار بیشتر از رسانه‌های سنتی است و به دلیل سرعت بالای آن موجب تشدید اعتراض‌ها می‌شوند.
دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه تهران در تحلیل کوتاهی درباره اعتراضات دی‌ماه سال گذشته گفت: اخلال و اشکال در شبکه‌های اجتماعی به‌مثابه نوعی دیگر از فضای عمومی منجر به اعتراض و ظهور و بروز آن در فضای عمومی می‌شود؛ در دی‌ماه با ترکیبی از این مجموعه مواجه بودیم؛ یعنی برای اولین بار اعتراض، خیابان و رسانه‌های جدید با هم همزمان شده بودند و هیچ تجربه‌ای در مدیریت این فضا وجود نداشت. سیاست‌گذاری اجتماعی به عنوان منشأ برخی مشکلات مزمن در کشور زمینه‌ساز این اعتراضات شدند و خود را در فضای رسانه‌ای امتداد و جهت داده و تشدید کردند و از سویی دیگر سیاست‌گذاری‌ها در عرصه رسانه جدید موجب تنش‌های جدیدی شد که البته می‌توانست صورت‌های دیگری هم پیدا کند.
کلانتری عامل اصلی این اتفاقات را ناشی از بی‌تجربگی دانست و گفت: بی‌تجربه‌گی و به صورت کلان‌تر عدم فهم مناسبات دقیق بین حوزه‌ها عامل اتفاقات دی‌ماه بود؛ اگرچه در چنین فضایی امر سیاست‌گذاری در جهت تقویت فضای عمومی و نهادینه کردن و نظم بخشیدن به این اعتراض‌ها مثل تخصیص مکانی برای اعتراض، مناسب است و می‌تواند التیام‌بخش بعضی از این مشکلات و معضلات باشد اما واقعیت این است که ما فهم دقیقی از شبکه‌های اجتماعی و به صورت مشخص پیام‌رسان‌ها و به صورت کلان‌تر رسانه‌های جدید نداریم.
او افزود: در موضوع شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها هنوز نتوانسته‌ایم سویه‌های مختلف پنهان و آشکار رسانه‌های جدید را به درستی تحلیل کنیم و کارکردهای مختلف فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آنها را ببینیم بلکه بیشتر از منظر سیاسی و پوپولیستی و فقط برای خوشامد مردم و به صورت غیرکارشناسانه به موضوع نگاه کرده‌ایم. فقط صورت ساده موضوع را دیدیم و نتوانستیم مسائل و سؤالات جدی در مورد شبکه‌های اجتماعی را به خوبی تحلیل کنیم تا با پاسخ دادن به آنها مسیر آینده خود را مشخص کنیم، ما هیچ گاه در مورد تبعات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی پیام‌رسان‌ها سخن نگفته‌ایم و با متخصصان فنی نیز گفت‌وگو نکرده‌ایم.

captcha
شماره‌های پیشین