458
چهارشنبه، ۰۵ اردیبهشت ۱۳۹۷
13
گزارشی از سخنرانی استاد رحیم‌پور درباره رابطه دین و تکنولوژی

باید در برابر غول آخرالزمان تسلیم شد؟

افتتاحیه نخستین همایش بین‌المللی دین، فرهنگ و فناوری با حضور اندیشمندان حوزوی و دانشگاهی، صبح دیروز در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد. در این مراسم استاد حسن رحیم‌پور ازغدی درباره نسبت جریان‌های فکری گوناگون با تکنولوژی سخنرانی کرد.

آوینی در برابر شیفتگان و مرعوبان تکنولوژی

صبح نو

گزارشی از سخنرانی استاد رحیم‌پور درباره رابطه دین و تکنولوژی

باید در برابر غول آخرالزمان تسلیم شد؟

افتتاحیه نخستین همایش بین‌المللی دین، فرهنگ و فناوری با حضور اندیشمندان حوزوی و دانشگاهی، صبح دیروز در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد. در این مراسم استاد حسن رحیم‌پور ازغدی درباره نسبت جریان‌های فکری گوناگون با تکنولوژی سخنرانی کرد.

رحیم‌پور سخن خود را با تشکیک در این گزاره آغاز کرد که «ماشین از طبیعت، جامعه، تاریخ و انسان معنازدایی می‌کند.» او گفت: کسانی که در مخالفت مطلق با تکنولوژی از ذات تکنولوژی سخن می‌گویند به همان اندازه تکنولوژی‌زده هستند که مدافعان جبر ابزاری و تکنولوژیک تکنولوژی‌زده‌اند. من با این نحوه استناد مشکل دارم که افعال انسانی (چه از طرف موافقان و چه از طرف مخالفان تکنولوژی) به ماشین نسبت داده شود. مثل اینکه پدری کودکی به دنیا بیاورد و اسم او را رستم بگذارد و بعد کم‌کم خودش از این بچه بترسد!
او بیان کرد: کسانی که از تکنولوژی‌زدگی به‌عنوان یک امر مقدر سخن می‌گویند، دانسته و ندانسته مثل تکنولوژی‌زدگان بشر را به قدیم و جدید تقسیم می‌کنند و توجه ندارند که تقسیم به قدیم و جدید در حوزه ذاتیات انسان معنا ندارد. وقتی از بشر قدیم و جدید با معیار تکنولوژی سخن می‌گوییم، حواسمان نیست که با این معیار بشر قدیم -که همان بشر ماقبل ماشین است- در حوزه خطاب وحی قرار می‌گیرد و بشر جدید از حوزه خطاب وحی بیرون قرار می‌گیرد.
رحیم‌پور به این گزاره مشترک موافقان و مخالفان مطلق‌اندیش تکنولوژی اشاره کرد که «انسان با تکنولوژی از حوزه اختیار خارج می‌شود و مخلوق خودش برای او تصمیم می‌گیرد.» او ادامه داد: با این نگاه همه نظامات اقتصادی و اجتماعی و دیوان‌سالاری و مدیریت، بری‌الذمه می‌شوند و همه خدمات و صدمات را به چیزی نسبت می‌دهند که بیش از یک «نام» نیست. اینجا جای نومینالیست‌ها خالی است که کمی با ذات‌گرایان گفت‌وگو کنند تا از دل این دو افراط یک تعادل بیرون بیاید.
رحیم‌پور درباره مساله تمدن‌سازی اجتهادی اسلامی گفت: مشکل تمدن اسلامی تحلیل پدیده‌ها براساس مکانیک نیوتنی نیست. زیرا بسیاری پیش از نیوتن، قوانین طبیعت توسط متفکران اسلامی و الهی کشف شده و بحث شده است. آن‌چیزی که مشکل ایجاد می‌کند گره زدن اصول مکانیک با فلسفه طبیعی است. ماشین مشکل درست نمی‌کند، ماشینیسم منشأ مشکلات است. وقتی تکنولوژی نوعی ایدئولوژی تفسیر می‌شود مشکل ایجاد می‌شود.
او افزود: متاسفانه حتی فضلای حوزوی ما وقتی می‌خواهند مساله تکنولوژی را طرح کنند از مجرای همان دو دیدگاه مکانیستی یا رمانتیستی که در غرب وجود دارد سخن می‌گویند و توجه نمی‌کنند که آیا هر پرسشی را می‌توان در هر فرهنگی مطرح کرد؟ آیا نمی‌توان مساله را به‌گونه‌ای دیگر طرح کرد؟ آیا در هر فرهنگی مساله رابطه صنعت با اخلاق و معنا به یک صورت قابل طرح است؟ اگر ما در بستر متافیزیک اسلامی فکر کنیم اصلاً بسیاری از پرسش‌ها مطرح نمی‌شود یا به شکلی دیگر طرح می‌شود.
رحیم‌پور به جریان‌های فکری موجود در ایران در مواجهه با تکنولوژی اشاره کرد و گفت: من به این سه، چهار جریانی که در ایران به تبع سنت‌گراها، هیدگری‌ها و نواخباری‌ها شکل گرفته‌اند، به‌عنوان منتقدین مدرنیته احترام و ارزش قائلم و معتقدم با هیچ‌کدام از این جریان‌ها نباید وارد چالش غیرنظری شد اما معتقدم آن‌ها با انگیزه‌های خوب در دام نگاه غیردینی و دقیقاً سکولار گرفتار شده‌اند. با هدف نقد مدرنیته عینک مدرنیته را به چشم زده‌اند. جریان‌های مدرنیستی هم که معتقدند از مدرنیزاسیون ما خیری نمی‌بینیم و کافی نیست، باید مدرنیته داشته باشیم، بعد هم گفتند مدرنیته هم نه، باید به مدرنیسم به‌عنوان یک ایدئولوژی ملتزم باشیم. هیچ‌کدام از این جریان‌ها بین ابزار و افکار به درستی تفکیک نمی‌کنند.
البته من ساده‌لوحانه به این مساله نگاه نمی‌کنم که هر‌کسی با هر ماشینی هر‌کاری دلش می‌خواهد می‌تواند بکند اما با کسانی که دقیقاً از نقطه عزیمت تکنولوژی‌زدگان به نقد تکنولوژی می‌نشینند و آن را با ادبیات معنوی، کلامی، فقهی و فلسفی گره می‌زنند بحث دارم. همه بحث‌ها به یک چیز منتهی می‌شود: امتناع تشکیل تمدن دینی معاصر.
او تصریح کرد: اگر انسان نمی‌تواند تکنولوژی را مانند یک غول آخرالزمانی مدیریت کند باید این جریان‌ها به سؤالات کلامی زیادی درباره مسوولیت و اختیار انسان و جاودانگی احکام دین پاسخ دهند. در این صورت به سمت میته‌خواری می‌رویم و همه‌چیز «اکل میته» و اضطراری می‌شود.
رحیم‌پور گفت: همه آن چیزهایی که به‌عنوان مثبت یا منفی به ماشین نسبت می‌دهند، گرچه در دوران ماقبل ماشین نبود اما آثار مثبت یا منفی آن‌ها در ابزارهای گذشته عیناً وجود داشت. مثلاً اگر می‌گوییم ماشین غفلت می‌آورد، علاوه‌بر اینکه این جمله غلط است و این انسان است که غافلانه به ماشین روی می‌آورد، باید بگوییم غفلت در بشر قدیم هم وجود داشت و ابزار و بهانه غفلت متفاوت بود. به‌گونه‌ای صحبت می‌کنند که انگار بشر قدیمی همواره مشغول نیایش و عبادت بود! اگر این‌گونه بود این همه آیاتی که درباره قوم صالح و هود و شعیب آمده است درباره انسان مدرن آمده است؟! مدرنیته هیچ گناه جدیدی را خلق نکرده است. همه گناهان سنتی هستند!
فقط ابعاد و ابزار گناه و ضدگناه فرق کرده است اما هیچ مساله «اساساً» جدیدی به‌وجود نیامده است. او با تاکید بر اینکه شما به‌عنوان یک فرد نمی‌توانید برای نظام تکنولوژی در سطح جهان تعیین تکلیف کنید، گفت: مگر شما برای اتفاقات دیگر در سطح جهان در دنیای قدیم می‌توانستید تعیین تکلیف کنید؟ انسان درباره افعالش و درباره انفعالاتش که ارادی‌اند، مسوول است. چه تکنولوژی باشد و چه نباشد. هیچ یک از احکام و اخلاق اساسی که انبیا آورده‌اند مخصوص بشر قدیم و دونِ بشر
جدید نیست.
همایش دین، فرهنگ و فناوری امروز نیز همراه با پنل‌های تخصصی در دانشگاه شریف در حال برگزاری است و در دانشگاه باقرالعلوم قم به کار خود پایان می‌دهد.

captcha
شماره‌های پیشین