441
یکشنبه، ۲۷ اسفند ۱۳۹۶
14
گزارشی از مناظره ترکاشوند و سوزنچی درباره محدوده حجاب شرعی

حجاب، نماد اجتماعی اسلام شده است

مناظره‌ای علمی با موضوع «مبانی و محدوده حجاب شرعی» هفته گذشته به همت موسسه پژوهشی فرهنگی فهیم در شهر قم و با حضور آقای امیرحسین ترکاشوند، مؤلف کتاب «حجاب شرعی در عصر پیامبر» و حجت‌الاسلام دکتر حسین سوزنچی، دانشیار دانشگاه باقرالعلوم برگزار شد.

صبح نو

گزارشی از مناظره ترکاشوند و سوزنچی درباره محدوده حجاب شرعی

حجاب، نماد اجتماعی اسلام شده است

مناظره‌ای علمی با موضوع «مبانی و محدوده حجاب شرعی» هفته گذشته به همت موسسه پژوهشی فرهنگی فهیم در شهر قم و با حضور آقای امیرحسین ترکاشوند، مؤلف کتاب «حجاب شرعی در عصر پیامبر» و حجت‌الاسلام دکتر حسین سوزنچی، دانشیار دانشگاه باقرالعلوم برگزار شد.

در آغاز مناظره سوزنچی با اشاره به نظرات ترکاشوند در کتاب محدوده حجاب شرعی در عصر پیامبر به ایراد سخن پرداخت. وی گفت: محور اساسی کتاب آقای ترکاشوند این است که با تصویر وضعیت زندگی عرب در جاهلیت برهنگی و ندوخته بودن لباس یک امر شایعی بوده  و بر این اساس، امکان ندارد پیامبر حکم حجاب در این حد و اندازه‌ای که ما امروزه می‌شناسیم وضع کرده باشد.
او با بیان این که تصویر آقای ترکاشوند، تصویر درستی نیست، برای رد این تصویر دو دلیل آورد؛ اول اینکه تحقیق ترکاشوند واقعیات تاریخی فراوانی را نادیده گرفته است و همه مورخان و مردم‌شناسان اثبات کرده‌اند که در جوامع بشری هیچ قومی وجود نداشته است که برهنگی کامل در آن‌ها پدیده رایجی باشد. همچنین اینکه شواهد تاریخی فراوانی نشان می‌دهد درباره وضعیت مردم عرب اغراق شده است و وجود بیش از 70 کلمه برای انواع لباس نشان می‌دهد که دوخته بودن لباس امری رایج بوده است.
سوزنچی افزود: اینکه مهمترین شغل اهالی مکه تجارت بوده و در شاهراه تمدنیِ آن روز بوده‌اند، این احتمال را که لباس‌های آنها صرفاً در حد یک تکه پارچه باشد، دور از ذهن می‌سازد. علاوه بر این چگونه ممکن است چنین تحریفی در تاریخ 1400 ساله رخ داده باشد درحالی‌که شیعه و سنی، به‌رغم این همه اختلاف در جزییات احکام، در واجب بودن پوشش تمام بدن غیر از وجه و کفین و قدمین، هیچ اختلافی نداشته‌اند.
آقای ترکاشوند می‌گوید این حجاب زنان در زمان پیامبر نبوده است و توسط خلیفه دوم پدید آمد. در حالی که تا قرن‌ها بعد از پیامبر، حاکمان عشرت‌طلب اموی و عباسی حکومت را به دست داشتند. آیا معقول است که چنین وضعیتی در زمان پیامبر نبوده باشد اما این حکومتها و آخوندهای درباری آنان، هیچ اقدامی برای نشان دادن آن احادیث و رها کردن زنان از حجاب انجام ندهند؟
دلیل دوم سوزنچی برای نپذیرفتن دیدگاه ترکاشوند، این بود که برداشت ایشان از متون تاریخی ناصواب است و مثلاً در نحوه استفاده از مفاهیم لغات، استفاده‌های ایشان
غیر روشمند است و به معانی شاذ و نادری که یک دانشمند لغت در برابر دیگران آورده است به‌عنوان پایه استدلال‌هایش استناد کرده است.
در بخش بعد جلسه، ترکاشوند با بیان اینکه تاکید اصلی در حجاب از نظر فقها، عدم مفسده است، گفت: اساساً حجاب به نوعی ریشه در فطرت انسان نیز دارد که می‌توان آن را از داستان حضرت آدم ؟ع؟ نیز فهمید که وقتی برهنه شدند در صدد برآمدند تا دامان خود را بپوشانند. در عین حال، قدمای ما برای رسیدن به این اهداف و نیات خوب یعنی ستر و پوشش، از روی خیلی از موارد و مسائل خوب رد شدند و آن را لگد کردند که ابتدا غفلت از کارکرد زیبایی‌محورانه لباس بوده است.
وی ادامه داد: خاصیت دیگر لباس این است که عورت انسان را بپوشاند که پوشش شرعی و وظیفه اخلاقی انسان است و سومین وظیفه تعریف شده قرآن نیز با تعبیر «ریشا» بیان شده یعنی لباس مایه آراستگی، زیبایی و ارجمندی انسان است.
کارکرد جدی لباس، ایجاد آراستگی و زیبایی در فرد است؛ یعنی پوشاندن کانونی‌ترین نقطه بدن یعنی پایین تنه و بیشتر از آن را مایه آراستگی دانسته است که این کارکرد حقیقتاً در مورد مردان رعایت شده و می‌شود و خواستی قرآنی است.
ترکاشوند با اشاره به محدوده شرعی حجاب گفت: اندازه حجابی که برای بانوان در حجاب ایده‌آل فقه سنتی تعریف شده، زنان دوره قاجار یعنی چادر مشکی با روبند بوده است و نمایانی صورت نیز در دوره‌های اخیر ذکر شده است.
آیا این نوع زیبایی و آراستگی به ضدزیبایی تبدیل نشده است؟ از طرفی، مساله دیگری که در زیبایی زنان نادیده گرفته شده است، تمامیت زنان بود؛ رأی اصلی و قطعی درباره زن این است که باید در خانه حبس شود.
رأی تمام قدما در مورد زنان، حبس در خانه است و اساساً اجازه خروج از منزل را ندارند و در کتب یک قرن پیش این مساله وجود دارد. در واقع حجاب زن همان خانه اوست و البیت جلبابها.
او افزود: به برکت تحولات سیاسی و استقرار نظام جمهوری اسلامی و اجرای احکام، یک به یک احکام چالشی بازخوانی و به آراء دیگری رسیده‌اند و حرف‌های دیگری بیان شده است که روند درستی هم هست، اما ما امروز تاوان نگاه تعبدی به برخی متون را می‌دهیم. حتی محدودیت در رفتن به نماز جمعه و جماعت و تشییع جنازه و... توسط قدمای ما ذکر شده است.
در مورد اعتکاف نیز شرکت در آن را جایز می‌دانند، اما چون مقدمه آن مفسده دارد دارای اشکال می‌دانند. بسیاری از قدمای ما حضور زن در نماز عیدین را هم دارای ایراد می‌دانستند و کسانی که جواز داده‌اند هم دلیل آن را طلب رزق می‌نامیدند که شاید بخت آنان باز شود.
سومین مساله‌ای که در آراء قدماست، له شدن شخصیت مردان بود؛ اینکه دیوار ضخیمی میان زن و مرد کشیده شد تا همدیگر را نبینند چون تحریک و دچار هیجانات جنسی می‌شوند. هرقدر این دایره محدود شد مردان بی‌ظرفیت‌تر و بی‌شخصیت‌تر می‌شوند.
او به موضوع تفاوت حجاب زن و مرد در نظر قدما اشاره کرد و گفت: برای زن، حجاب نزدیک به صددرصد در نظر گرفته شد. فقهای عامه پوشش سرتاسری را بیان می‌کنند مگر برخی از فرق و در فقهای شیعه نیز برخی 100درصدی به پوشش قائل هستند و برخی نیز وجه و کفین را بلا اشکال می‌دانند و حتی ترجیح ایشان آن است که همین مقدار نیز پوشیده شود.
در ادامه حجت‌الاسلام سوزنچی خطاب به ترکاشوند گفت: شما به جای اینکه به ذهن‌خوانی فقها بپردازید اول درستی ادعای خودتان را نشان دهید و پاسخی به اشکالات من ارائه کنید. آقای ترکاشوند تمام مستحبات بیان شده در آراء فقها را تبدیل به واجب کرد و یک فضای تخیلی از دوره گذشته ارائه داد.
او به ادامه نقدهای خود به کتاب ترکاشوند پرداخت و گفت: فهم ایشان از احادیث به اندازه‌ای نادرست است که حدیثی می‌آورد درباره اینکه پیامبر برای حاجت و دعا کردن رو به بیت‌المقدس نشسته بود و این را به گونه‌ای ترجمه می‌کند که معاذالله پیامبر در منظر دیگران رو به بیت‌المقدس قضای حاجت می‌کرد!
سوزنچی در پاسخ به ترکاشوند که گفته بود کتاب من مهم‌ترین منبع برای بحث حجاب است، گفت: یکی از علل زیاد شدن حجم کتاب شما تکرار مکررات است. دکتر آذرتاش آذرنوش در مناظره قبلی به شما گفته من اگر می‌خواستم کتاب شما را بنویسم در ۷۰ صفحه می‌نوشتم؛ دکتر پاکتچی در دایره‌المعارف بزرگ اسلامی مقاله‌ای با عنوان حجاب با 511 ارجاع و استفاده از حدود 200 منبع را در حدود ۷۰ صفحه عادی نوشته است و مقاله دیگری با عنوان «پوشاک در آموزه‌های اسلامی» با 335 ارجاع و 115 منبع؛ که اگر می‌خواست مثل آقای ترکاشوند تمام فیش‌های تحقیقاتی خود را در متن مقاله‌اش می‌آورد حجم آن از 1000 صفحه‌ای که آقای ترکاشوند نوشته بیشتر می‌شد.
وی افزود: مهم‌ترین مبنای بحث ایشان آن است که اکثر مردم عریان بوده‌اند و تنها شاهد قابل قبول ایشان طواف برهنگان در حج است؛ اما اشتباه ایشان آن است که این واقعه که یک مراسم مشرکانه و فقط در کعبه انجام می‌شده را به عنوان وضعیت عمومی جامعه معرفی می‌کند. این مراسم شبیه عبادتگاه برهنگان در هند است که مراسمی آیینی بوده که غیر از رسوم عادی مردم هند است.
او یکی دیگر از اشکالات کتاب را عدم رعایت اولیه ضوابط فهم متن دانست و گفت: ایشان از یک روایت نتیجه گرفته است که حکم حجاب برای زن مقید به آزار جنسی و هنگام شب و برای دستشویی رفتن است و در نتیجه اگر مثلاً آزار جنسی باشد اما شب نباشد یا در مسیر دستشویی رفتن نباشد، حجاب لازم نیست! در مورد نماز عیدین نیز در بیان علمای ما گفته شده که باعث افزایش رزق است، ولی ایشان طلب رزق را به شوهر پیدا کردن دختران نسبت داد.
سوزنچی پرسید: آیا پوشش همین چند نکته‌ای است که ایشان گفته است؟ حجاب امروز به نماد اجتماعی مسلمانی تبدیل شده است که در ۲۰۰ سال قبل این‌طور نبود. جامعه امروز تصویرمحور است لذا وقتی در رسانه‌های دنیا بحث از یک زن مسلمان باشد با حجاب او مدنظر است. اگر خدا حجاب را گذاشته است مردم را به بهانه آراء فقها علیه حکم خدا نشورانیم.
حجاب، فقهی، اسلامی و قرآنی است و محدوده آن نیز در آثار همه علمای اسلامی بیان شده است.
ترکاشوند در بخش پایانی سخنانش گفت: با ضرس‌قاطع معتقدم که عورت بیان شده در روایات، جسد و بدن است و نه سر به بالا (گردن و سر) و پوشش سر که در صدر اسلام هم وجود داشته است تشریفاتی، رسومی، عرفی بوده و ریشه شرعی و اخلاقی و جنسی نداشته است.
 آزادی بردگان کنیز در نپوشاندن سر، معاف بودن زنان یائسه از رعایت حجاب سر و گردن، مو پریشان کردن زنان عزادار در جمع نامحرم و معاف بودن زنان ذمی و اعرابی از پوشاندن موی سر از جمله شواهدی است که در روایات مورد توجه است و می‌تواند استدلالی برای این مساله باشد که ‌
سر و گردن جزء حجاب شرعی نیست.
سوزنچی در بخش پایانی و درپاسخ استدلال‌های ترکاشوند گفت: آیا با این نوع استدلالات باید به بازخوانی فقه و تاریخ بپردازیم؟
ایشان می‌گوید شخصیت مردان در آراء قدما زیر سؤال رفته است؛ اگر قانون گذاشتن توهین به زنان و مردان است، پس دانشگاه‌هایی که در اروپا و آمریکا برای پوشش دانشجویان محدوده تعیین می‌کنند به شخصیت دانشجو توهین می‌کنند؟
سوزنچی با بیان اینکه قانونگذاری بر اساس کسر و انکسار، مصالح و مفاسد و جمع‌بندی آن‌هاست تصریح کرد: قاعده‌ای در فقه هست که «هیچ عامی نیست مگر اینکه تخصیص خورده است» و این به همین جهت است که قانونگذار مجموعه‌ای از مصالح و مفاسد را در نظر گرفته و این مجموعه موجب می‌شود که گاه استثنائاتی را برای حکم خود مطرح کند.
استثنائاتی مانند پوشش بردگان، زنان یائسه و اهل کتاب و ... نیز تماماً به شرط عدم تحریک جنسی است و مانند استثنائات در بقیه احکام شریعت است. گاهی استثنا کردن موجب تقویت انجام یک حکم می‌شود. وضعیت کنیزان و دیوانگان و سایر استثنائات در جامعه آن زمان شبیه شهروندان درجه دوم است که در این حکم استثناء شده‌اند و برای زنان عزادار در مقابل نامحرم حتی یک روایت معتبر وجود ندارد.

 

captcha
شماره‌های پیشین