384
دوشنبه، ۰۴ دی ۱۳۹۶
6
بعد از گران شدن تخم‌مرغ نوبت لبنیات شد

سفره صبحانه کوچک می‌شود

تلفات روانی و شایعات درباره زمین لرزه تهران هنوز ادامه دارد

زلزله‌ای که شایعه را لرزاند

زلزله 5.2 ریشتری چهارشنبه تهران و کرج، در حالی اتفاق افتاد که تمامی مسوولان، رسانه‌ها و کارشناسان درباره وقوع آن بحث‌ها و ناگفته‌های زیادی را مطرح کرده بودند. زلزله‌که اتفاق افتاد، همه را شوکه کرد. سه، چهار روز از وقوع زلزله می‌گذرد و وضعیت تهران از حالت قرمز به حالت زرد درآمده است، اما جو فکری و روانی مردم با خبرهایی که هرلحظه از احتمال لرزیدن منتشر می‌شود، هر لحظه در حال لرزش است.

صبح نو

تلفات روانی و شایعات درباره زمین لرزه تهران هنوز ادامه دارد

زلزله‌ای که شایعه را لرزاند

زلزله 5.2 ریشتری چهارشنبه تهران و کرج، در حالی اتفاق افتاد که تمامی مسوولان، رسانه‌ها و کارشناسان درباره وقوع آن بحث‌ها و ناگفته‌های زیادی را مطرح کرده بودند. زلزله‌که اتفاق افتاد، همه را شوکه کرد. سه، چهار روز از وقوع زلزله می‌گذرد و وضعیت تهران از حالت قرمز به حالت زرد درآمده است، اما جو فکری و روانی مردم با خبرهایی که هرلحظه از احتمال لرزیدن منتشر می‌شود، هر لحظه در حال لرزش است.


 پس‌لرزه‌های زلزله چهارشنبه‌شب تهران هنوز تمام نشده است. شایعات درباره آن زلزله همچنان ادامه دارد تا آن‌جایی که پلیس پایتخت، بیست نفر از شایعه‌کنندگان را دستگیر کرده است؛ اما تب شایعه زمانی به نقطه‌جوش خود رسید که از طرف دکتر مهدی زارع، استاد دانشگاه و محقق زلزله، خبری مبنی بر وقوع زلزله 7.2 ریشتری در آینده نزدیک انتشار پیدا کرد. اتفاقی که البته عصبانیت زارع را هم در پی داشت. دکتر‌زارع در شماره 383 یکشنبه 3 دی‌ماه روزنامه‌صبح‌نو، در مصاحبه‌ای داستان واقعی را تعریف کرد.

 باید انتشار پیدا کند
 دکتر امین زاهدی دکترای مهندسی عمران گرایش مهندسی زلزله از دانشگاه صنعتی درسدن آلمان و استاد دروس دانشگاهی سازه‌های بلند و تحلیل خطر زلزله، در‌گفت‌وگو با روزنامه صبح نو درباره لزوم انتشار جزئیات علمی که مردم درباره آن دانش کافی ندارند، می‌گوید: «من موافق این نظر هستم که مباحث علمی باید به مردم گفته شود. در حیطه و رسالت یک دانشمند و کسی که پژوهش می‌کند این است که دستاوردهایی را که به دست آورده است، انتشار دهد؛ اما این که این موضوع با چه کیفیتی منتشر شود و در دسترس اذهان عمومی قرار بگیرد و تا چه حد تغییر می‌کند، متفاوت است.» او به‌طور خاص درباره مسائلی که پیرامون خبری از طرف دکتر مهدی زارع زلزله‌شناس که انتشار پیدا کرده، می‌گوید: «من نمی‌دانم که ایشان در چه جمعی این نکته را عنوان کرده بودند اما مسأله‌ای که وجود دارد این است که در بازنشر یک سری تغییراتی اعمال‌شده و خبر به‌خوبی بیان‌نشده و این موضوع ایجاد نگرانی کرده است. محقق وظیفه‌ای دیگر ندارد جز اینکه دستاوردش را منتشر کند، این موضوع ایرادی را در اصل قضیه ایجاد نمی‌کند.» اما مسأله‌ای که این روزها درباره اطلاع‌رسانی جزئیات علمی مطرح می‌شود، نگران‌کننده است. استاد دروس دانشگاهی سازه‌های بلند و تحلیل خطر زلزله، با اشاره به جزئیات علمی و این که بیان این جزئیات تا چه حد می‌تواند به حال مردم کمک کند، می‌گوید: «ما نمی‌توانیم از دانشمند و محقق‌مان بخواهیم که درباره دستاوردهایش صحبت نکنند. باید رسانه که صحبت‌های علمی محقق را بازنشر می‌دهد، دقت داشته باشد و اوست که باید تشخیص دهد که چه سطحی از اطلاعات مناسب عموم است و چه سطحی هم نیست. رسانه باید خبری را که جزئیات علمی و تخصصی ندارد و به یک پیش‌زمینه نیازمند نیست، منتشر کند. البته باید اشاره‌کنم که نباید اخباری را انتشار دهیم که نگرانی عمومی به وجود بیاورد و نباید مطلب علمی را به‌گونه‌ای انتشار دهیم که این نگرانی به وجود بیایند. این قضیه را من به‌شدت با آن مخالفم. محقق و دانشمند وظیفه علمی‌اش حکم می‌کند که دستاوردش را ارائه دهد. درباره دکتر زارع، به‌طور خاص ایشان سی سال است که درزمینه زلزله تحقیق می‌کنند و شاید هیچ یک از محققان ما در این زمینه به‌اندازه ایشان تخصص نداشته باشند.»

بیان از راه علمی
 بسیاری از شایعات وقتی رنگ باور می‌گیرند که از راه بیان دستاورد علمی وارد می‌شوند. موضوع گرم شدن هوا و تغییرات جوی و رابطه آن با زلزله یکی از این شایعاتی است که در گفتمان مردم هم واردشده است. او با‌اشاره به شایعاتی که در قالب علمی بین مردم رواج پیدا کرده، می‌گوید: «بحثی وجود دارد به نام شبه‌علم که در آن با یک فرمت و ظاهر علمی، مسائلی بیان می‌شوند که پایه علمی ندارند. من متخصص امر زلزله نیستم، من درزمینه سازه‌های ساختمانی تخصص دارم، اما باواسطه از مراجعی که درزمینه زلزله تخصص دارند، اطلاعات زلزله را کسب می‌کنم. من هیچ ارتباطی بین گرما یا زلزله ندیده‌ام که در مرجعی ذکر شود؛ اما یک پیش‌نشانگرهایی درباره زلزله وجود دارند که دانشمندان روی آن کار می‌کنند. در کشورمان هم مراکزی وجود دارند که روی این قضیه کار می‌کنند. تا آن‌جایی که بنده اطلاع دارم، درزمینه وقوع یا عدم وقوع زلزله در یک مکان و زمان مشخص را نمی‌توان پیش بینی کرد. ما می‌توانیم برآورد داشته باشیم، از خطری که در یک منطقه و در یک دوره زمانی در آینده ممکن است به وجود بیاید اما اینکه زمان و مکان را به‌طور دقیق بتوانیم عنوان بکنیم، خیر، بنده تابه‌حال چنین چیزی را ندیده‌ام. بیشترین چیزی که وجود دارد درباره سیستم‌های تشخیص زلزله است که ابزار قطعی در کشورهای دیگر است و آن‌ها از این ابزار استفاده می‌کنند و چند ثانیه بعد از وقوع زلزله می‌توان مشخصات آن را فهمید.»

پیشگیری تنها راه
 اما رسالت علمی یک دانشمند در زمان وقوع زلزله چیست. زاهدی دراین‌باره می‌گوید: «جای تأسف است که ما درزمانی دراین‌باره صحبت می‌کنیم که حساسیت‌ها دراین‌باره زیاد شده است؛ ولی وظیفه دانشمند قبل از وقوع این قضیه است. آن‌ها البته وظیفه‌شان را انجام می‌دهند و آن اطلاع‌رسانی قبل از آن است. ما باید در حال حاضر به این سمت برویم که چه‌کارهایی را باید الان انجام داد. در حال حاضر به‌طور مشخص برای شهر تهران یک شرایطی است که فقط به امروز نگاه می‌شود و بحث آینده وجود ندارد. این که باید در آینده چه‌کار کرد. دانشمند ما کار زیادی برای حال حاضر نمی‌تواند انجام دهد، ما دستاوردهایی داریم که در ساخت‌وساز می‌توانیم به کار ببریم، مکان‌یابی برای ساختمان‌ها و احداث شهرک‌ها را می‌توانیم انجام دهیم. می‌شود به این دستاوردها پرداخته شود؛ اما در این شرایطی که این التهاب وجود دارد، واقعیت این است که دانشمند کارش را کرده است و کار بیشتری هم در این شرایط نمی‌توان انجام داد. کار، کاری نیست که یک‌روزه انجام شود، باید سال‌ها برای آن زمان گذاشت. باید مقدمات آن انجام شود. بهترین چیزی که در حال حاضر به درد مردم می‌خورد این است که چه طور با بحران مواجه شوند. در ساختمان، اشیا را در چه سازه امنی بچینند و در زمان زلزله چطور مکان ایمن را پیدا کنند. الان این‌ها به درد این قضیه می‌خورد. در این لحظه اطلاعات دانشمندی مانند دکتر زارع به درد تصمیمات کلان می‌خورد.»   زاهدی معتقد است که تب شایعات همیشه وجود داشته است. او توضیح می‌دهد: «الان یک مورد علمی بوده است که درست بیان‌نشده؛ نگرانی ما باید از مسائلی باشد که از موارد بی‌اساس دست‌به‌دست می‌شوند. باید اطلاع‌رسانی درست درزمینه شایعات بی‌اساس مانند هارپ به وجود آید. باید خوراک مناسبی به جامعه درباره این قضیه بدهند. مدیران باید اطلاع‌رسانی درست را
انجام دهند.»

captcha
شماره‌های پیشین