382
شنبه، ۰۲ دی ۱۳۹۶
8

خبر

در شب وحشت پایتخت‌نشینان، بعضی مدیران، تهران را لرزاندند

بحران مدیریت زلزله

پیش‌بینی‌ها عملی شد. بسیاری از کارشناسان معتقد بودند درصورتی‌که در تهران زلزله بیاید، وضعیت بحرانی خواهد بود. همین‌طور هم شد، زلزله 5.2 ریشتری تهران را لرزاند و با لرزش آن حقایق عجیب و باورنکردنی را برای همه روشن کرد. همه مردم در حال خودشان بودند، یا داشتند از مهمانی پیشواز یلدا به خانه بازمی‌گشتند یا جلوی تلویزیون نشسته بودند و «دورهمی» نگاه می‌کردند اما به‌یک‌باره در ساعت 23:27:37، زمین زیر پای شهرنشینان لرزید. اتفاقاتی که بعد از وقوع زلزله برای تهران و تهرانی‌ها پیش آمد، شبیه به یک شهر بحران‌زده به نظر نمی‌آید و برای خیلی‌ها، چه برخی مدیران شهری و چه مردم، زلزله 5.2 ریشتری ملارد و فعال شدن گسل اشتهارد، شبیه به یک پیک‌نیک شب یلدایی می‌ماند.

از چه فرار می‌کنیم؟

صبح نو

در شب وحشت پایتخت‌نشینان، بعضی مدیران، تهران را لرزاندند

بحران مدیریت زلزله

پیش‌بینی‌ها عملی شد. بسیاری از کارشناسان معتقد بودند درصورتی‌که در تهران زلزله بیاید، وضعیت بحرانی خواهد بود. همین‌طور هم شد، زلزله 5.2 ریشتری تهران را لرزاند و با لرزش آن حقایق عجیب و باورنکردنی را برای همه روشن کرد. همه مردم در حال خودشان بودند، یا داشتند از مهمانی پیشواز یلدا به خانه بازمی‌گشتند یا جلوی تلویزیون نشسته بودند و «دورهمی» نگاه می‌کردند اما به‌یک‌باره در ساعت 23:27:37، زمین زیر پای شهرنشینان لرزید. اتفاقاتی که بعد از وقوع زلزله برای تهران و تهرانی‌ها پیش آمد، شبیه به یک شهر بحران‌زده به نظر نمی‌آید و برای خیلی‌ها، چه برخی مدیران شهری و چه مردم، زلزله 5.2 ریشتری ملارد و فعال شدن گسل اشتهارد، شبیه به یک پیک‌نیک شب یلدایی می‌ماند.

شاگردان بد
 با وجود خبرهای درگوشی و شایعاتی که درباره وقوع زلزله در تهران انتشار پیداکرده بود، پایتخت‌نشینان بعد از لرزش به‌شدت شوکه شدند. بعد از شوک لحظه‌ای مردم به خیابان‌ها هجوم بردند و بدون آموزش‌هایی که دیده بودند از آسانسور استفاده کردند، از پله‌ها به بیرون دویدند و ماشین‌های خود را در بیرون از پارکینگ‌ها و درست در زیر ساختمان‌های بلند و حتی نیمه‌ساخته پارک کردند. شلوغی و ترافیک در خیابان‌ها و بلوارهای بزرگ و صف طولانی در پمپ‌بنزین‌ها از کارهای دیگری بود که مردم وحشت‌زده به آن دست زدند. بسیاری از مردم هم چمدان‌های خود را بستند و به ترمینال‌های مسافربری برون‌شهری و فرودگاه‌ها پناه بردند. شلوغ شدن ترمینال‌ها و صدای پروازهای شبانه فرودگاه‌های درون‌شهری که البته چند صباحی است که دیگر اجازه سفر در شب را ندارند، نتیجه ترس تهرانی‌ها بود. بعد از اینکه زلزله تمام شد و مردم توانستند خونسردی خود را حفظ کنند، تازه به یادشان افتاد که باید پک زلزله می‌داشتند. پس خیلی از مردم به دنبال وسایل ضروری خود دوباره به خانه بازگشتند و تصمیم گرفتند تازه پک خود را جمع‌و‌جور کنند. پتو، آب معدنی، مدارک شخصی، شکلات و داروهای ضروری بعد از زلزله جمع شدند، در‌صورتی‌که در آموزش‌های زلزله پک زلزله باید همیشه در دسترس باشد و همه اعضای خانواده باید از وجود آن مطلع باشند. افزایش فروش کیف کوچک دستی، چراغ قوه، کنسرو و بیسکویت در تهران و کرج بعد از زلزله دو، سه روز پیش در مغازه‌ها شدت پیدا کرد و پک مخصوص زلزله به یکی از منابع درآمدی برای مغازه‌ها تبدیل شد. بعضی از مردم هم بعد از یک ساعت از وقوع زلزله وقتی دیدند که بسیاری از همسایگان هنوز در خیابان‌ها هستند، تصمیم گرفتند پتوی خود را بر دوش بیندازند و به شب‌نشینی با خیابان‌ها و همسایگان بروند. بعضی‌ها هم بدون بحران و شلوغی که به‌وجود آمده بود، بساط شب یلدا و قلیان‌شان را در خیابان‌ها پهن کردند و در نگاه وحشت‌زده همشهریان تخمه شکاندند و گعده کردند. نتیجه این بی‌آموزشی‌ها و بد عمل کردن برخی مردم به آموزش‌های آمادگی در بحران زلزله، روشن ماندن ماشین‌ها در تمام طول شب، دو برابر استفاده شدن مصرف بنزین و درنتیجه آلودگی بیشتر هوا بود. زلزله تهران خوشبختانه خرابی نداشت، اما اگر این کابوس هم‌رنگ حقیقت به خود می‌گرفت و زلزله آن‌قدر شدید می‌شد که خرابی را هم به وجود می‌آورد، در این شلوغی خیابان و باوجود ازدحام ماشینی و جمعیتی، تلفات بی‌اطلاعی و بی‌آموزشی از برخورد با زلزله عواقب بیشتری می‌داشت. کما این‌که در این زلزله با وجود نبود تلفات زیرساخت‌های شهری،97 نفرمصدوم و دو نفر هم به دلیل ترس و نداشتن آموزش درست هنگام بروز زلزله جان خود را از دست دادند. در‌حال‌حاضر هم که بیش از 48 ساعت از وقوع زلزله تهران می‌گذرد، هنوز هستند مردمی که در خیابان می‌خوابند و به‌خاطر ترس از لرزش، به خانه‌ها مراجعه نکرده‌اند.

اداره بحران‌زده
 یکی، 2 سه ساعت از وقوع زلزله گذشته بود و مردم از ترس زلزله به خیابان‌ها و پارک‌ها پناه برده بودند که گروه بحران استان تهران، محل‌هایی را برای اسکان پایتخت‌نشینان اعلام کرد. درهای ورزشگاه‌ها و مجموعه‌های ورزشی آزادی، شهید شیرودی، شهید کشوری و مجموعه ورزشی انقلاب به روی مردم باز شد تا مردم شب را به ‌دور از سرما در آنجا سپری کنند. بعد از اختصاص ورزشگاه‌های آزادی در تهران، یکی، دو ساعت بعد، تازه لیست سوله‌های مدیریت بحران استان تهران انتشار پیدا کرد تا شهروندان تهرانی بدانند که در منطقه‌ای که در آن ساکن هستند، سالن‌های مدیریت بحران وجود دارد و هنگام وقوع زلزله باید به آنجا مراجعه کنند. نکته قابل‌تأمل اما درباره سوله‌های مدیریت بحران شهر تهران، گستردگی و تعداد آن‌هاست. برای جمعیت بیش از 13 میلیونی تهران، تنها 55 سوله مدیریت در نظر گرفته‌شده است؛ اما مشخص نیست  این 55 سوله با چه متدی ساخته‌شده‌اند. به‌عنوان ‌مثال مناطق 4، 22 و 18 وسیع‌ترین مناطق تهران هستند، اما در منطقه 4 به‌عنوان پرجمعیت‌ترین منطقه تهران، تنها 2 سوله، در منطقه 18، 3 سوله و در کم‌جمعیت‌ترین منطقه تهران یعنی منطقه 22، 6 سوله در فواصل کم، قرار دارند. در مناطق یک، 6، 9، 10، یازده و سیزده تنها یک سوله و در منطقه گسترده دیگری مانند منطقه 21 که خطر آتش‌سوزی کارخانه‌ها در زمان وقوع زلزله هم آن را تهدید می‌کند، نیز یک سوله در دورترین نقطه منطقه در نظر گرفته‌شده است. هر دو سوله‌های منطقه 8، در ناحیه یک این منطقه قرار دارند، درباره منطقه 7 هم روال به همین صورت است، هر دو سوله در ناحیه دو این منطقه ساخته‌شده‌اند. البته آقای «محسن نادی» معاون آمادگی عملیات و پدافند غیرعامل سازمان مدیریت بحران تهران در گفت‌وگو با روزنامه ایران به نقل از سایت قطره، تعداد پایگاه‌های مدیریت بحران در تهران را 102 سوله عنوان کرد و گفت: «همه این سوله‌ها در دسترس مدیریت بحران نیستند و تنها 22 تا از آن‌ها به‌صورت کامل به‌عنوان پایگاه مدیریت بحران در حال بهره‌برداری است. بیش از 60 سوله در اختیار سازمان ورزش شهرداری تهران است که با نام سوله‌های الزهرا برای ورزش بانوان مورداستفاده قرار می‌گیرد. 2 تا از سوله‌ها دست صداوسیماست که برای ضبط برنامه‌ها استفاده می‌شود. در یکی باغ‌موزه دفاع مقدس ساخته‌شده و یکی هم در اختیار بانک شهر است.» آقای «احمد صادقی» رییس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان، درنهایت آب پاکی را روی دست همه ریخت و درباره سوله‌ها گفت: «سوله‌های مدیریت بحران برای اسکان شهروندان و استقرار شبانه آنها نیست.» همین مسائل عملاً باعث شده که بعد از انتشار لیست 55تایی سوله‌ها این سؤال در ذهن همشهریان پیش بیاید: «مگر مدیریت بحران هم سوله‌ای برای زلزله در نظر گرفته است؟»
شوخی با زلزله
 بازیگر همیشه در صحنه وقایع زلزله اما، طبق معمول فضای مجازی بود. با وجود اینکه رادیوی بسیاری از خودروها روشن بود و حتی بسیاری از مردم هم رادیو به‌دست در حال تردد از خیابان‌ها و پیاده‌روها بودند، اما باز این تلفن‌های همراه و کانال‌های تلگرامی بودند که پیشتازانه همه اخبار را لحظه به لحظه انتشار می‌داد. در تاریکی مطلق پارک‌ها و خیابان‌ها نور گوشی‌های موبایل چهره بسیاری از پایتخت‌نشینان را روشن کرده بود. در‌این میان حرف‌های ضد و نقیض زیادی درباره زلزله منتشر شدند. از اخبار ضد و نقیض اخبار پس‌لرزه‌ها و احتمال وقوع دوباره زلزله گرفته تا حتی پیش‌بینی‌ها برای زلزله‌های مهیب‌تر در آینده نزدیک‌تر؛ اما در این میان انتشار صدای خانم «لیلا بلوکات» بازیگر سینما که می‌گفت: «تلویزیون آلمان درباره زلزله تهران به دولت ایران هشدار داد، طبق اخبار قرار است که در ساعت 4 صبح روز یکم دی‌ماه در تهران زلزله بیاید» اتفاقی بود که باعث شد تا بلوکات تکذیبیه صادر کند و در صفحه شخصی بنویسد: «سلام، واقعاً جای تأسف دارد افراد سودجو و متقلبی که منتظرند تا اعتبارت را زیر سؤال ببرند و بدتر دوستانی که زود قضاوت می‌کنند و در نشر این شایعات دخالت دارند... امیدوارم همین‌طور که آن ویس به اسم من در فضای مجازی نشر داده شد این ویدیو هم نشر داده بشود تا خانواده‌های بیشتری نگران نشوند... همچنین از طریق پلیس فتا بانیان این کار شناسایی خواهند شد.» اوضاع شایعه، انتشار اخبار ضدو‌نقیض و بیشتر شدن وحشت همشهریان درباره زلزله تا به جایی رسید که سازمان هلال‌احمر توییت کرد: «با زمین‌لرزه شوخی نکنیم، برای دامن زدن به دلهره دیگران، جوک نسازیم. وقت و انرژی‌مان را صرف یادگیری نکات ایمنی و آگاه‌سازی دیگران‌کنیم» و «از پخش شایعات و اخبار جعلی، تحلیل‌های دلهره‌آور و اظهارنظرهای بی‌پایه و اساس خودداری کنید، حتی شما مسوول گرامی.»
وقتی خیلی‌ها خواب بودند
 زلزله تهران در ساعت 11:27 اتفاق افتاد. تازه 11:50 بود که گروه ارزیاب به منطقه فرستاده شد. کمتر از نیم ساعت از زلزله می‌گذشت‌ که خیلی از مردم متوجه شدند زلزله در ملارد تهران اتفاق افتاده و گسل اشتهارد فعال ‌شده است. بعد از وقوع هر زلزله‌ای باید در کمترین زمان ممکن اعضای شورای مدیریت بحران شهر شامل رییس‌جمهور و با عضویت وزرای اطلاعات، کشور، امور اقتصادی و دارایی، مسکن و شهرسازی، دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، رفاه و تأمین اجتماعی، راه‌و‌شهرسازی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نیرو، جهاد‌کشاورزی، ارتباطات و فناوری اطلاعات، علوم، تحقیقات و فناوری، آموزش‌وپرورش، شهردار تهران، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، فرمانده کل سپاه پاسداران، فرمانده کل ارتش، فرمانده نیروی مقاومت بسیج، یکی از نواب رییس مجلس شورای اسلامی، معاون اول قوه قضاییه، رؤسای سازمان‌های مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، رییس جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران، سرپرست کمیته امداد امام خمینی (ره)، ریاست سازمان هواشناسی کشور، رییس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ایران و رییس سازمان مدیریت بحران تشکیل شود. این اتفاق اما در زلزله تهران کاملاً شکل نگرفت.

غایبان جلسه
جلسه شورا یک ساعت بعد و در 1:29 تشکیل شد. جلسه غایبانی هم داشت، آقای «محمدعلی نجفی» شهردار تهران یکی از آن‌ها بود. هرچند که طبق قانون تشکیل جلسه مدیریت تهران بر عهده شهردار است، اما او غایب جلسه بود و بعد از آنکه تهرانی‌ها شب پر بحران و رعب‌انگیزی را سپری کردند، صبح روز بعد در جلسه صبح شورا، با خیال آسوده حاضر شد. دلیل‌غیبت شهردار تهران هنوز منتشر نشده. درنهایت نجفی بعد از بیش از بیست‌وچهار ساعت از وقوع زلزله به نقل از خبرگزاری مهر، درباره زلزله عنوان کرد: «زلزله دیشب دو نکته مثبت داشت. یکی اینکه به‌طور خیلی طبیعی یک مانور عملیاتی برای شهروندان تهرانی بود و شهروندان نشان دادند در کمال خونسردی و با سرعت می‌توانند خانه‌های خود را تخلیه کنند و در نقاطی که امنیت بیشتری دارد، مستقر شوند. نکته دوم نیز آن است که این زلزله‌های کوچک، مقدار زیادی از انرژی زمین و گسل‌های زلزله را خالی می‌کند. از این‌رو امیدوار هستم با اتفاق افتادن این نوع زلزله‌های کوچک که تخریبی نیز به همراه ندارند، هیچ‌گاه با زلزله‌های بزرگ مواجه نشویم.» اما سروسامان دادن به مردمی که در فضای سرد و در خیابان‌ها خوابیده بودند، خیلی دیر انجام شد. در ساعت سه بامداد تازه اسکان شهرک اندیشه کرج که نزدیک به ملارد است، شروع شد و بسیاری از سازمان‌ها تازه اعلام آماده‌باش کردند. هوا که روشن شد و برخی از مدیران از خواب بیدار شدند و حتی به شهر برگشتند، حرف‌های مدیران شروع شد. بعضی از سخنان مدیران اما بر ترس مردم افزود. به‌عنوان‌مثال ساعت11:48 روز بعد از زلزله، آقای «محمد شکرچی‌زاده» رییس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به نقل از وزارت راه و شهرسازی گفت: «این احتمال وجود دارد که گسل ماهدشت با توجه به تهاتری که با گسل‌های دیگرچون گسل ایپک و اشتهارد دارد سبب زلزله بزرگ‌تری در تهران و البرز شود.» آقای «محمدحسین مقیمی» استاندار  تهران در ساعت 14:07  توصیه‌هایی را به مردم و تشویش‌ها را بیشتر کرد و گفت: «مردم در صورت امکان برای امنیت بیشتر از تهران خارج شوند.» ساعت 15:45 اما او حرفش را تغییر داد و گفت: «هیچ‌گونه تصمیمی در رابطه با خروج مردم یا تخلیه شهر از سوی استانداری یا سایر نهادها اتخاذ نشده است.» در این میان اما سخن استاندار تهران در ساعت 12:34 عجیب بود. مقیمی گفت: «مدیران استان تهران تا عادی شدن شرایط، حق خروج از استان تهران را ندارند.» تا این سؤال را در ذهن مردم به وجود بیاورد که در زمان بحران مگر مدیران نباید تصمیم‌گیری کنند، پس خروج از شهر برای چه باید انجام شود و تازه خروج‌شان هم غیرقانونی عنوان شود. در این میان اما پیامک ستاد بحران به همه مردم عجیب بود. بیش از 12 ساعت از وقوع زلزله می‌گذشت و مردم همه آرامش خود را پیداکرده، به زندگی عادی خود بازگشته بودند و زلزله تبدیل به یک خاطره دور برای آنها تبدیل‌شده بود که ستاد بحران به همه پیامک داد: «شهروندان عزیز تهرانی، لطفاً از تردد غیرضروری با خودروهای شخصی خودداری کنید.» تا به همه پایتخت‌نشینان ثابت کند که بعد از 12 ساعت خود مدیریت بحران هم تازه به خونسردی خود دست پیداکرده است. زلزله تهران خوشبختانه تلفات جدی نداشت اما برای همه مشخص کرد که سازمان و مدیران متولی مانند سازمان مدیریت بحران و شهرداری تهران، خود نیز در زمان بحرانی زلزله نیاز به آرامش دارند و باید آموزش ببینند. زلزله 5.2 ریشتری تهران به همه پایتخت‌نشینان ثابت کرد، سال‌های زیادی است که زلزله پایه‌های مدیریتی تهران را متزلزل کرده است.

captcha
شماره‌های پیشین