371
سه شنبه، ۱۴ آذر ۱۳۹۶
14

خبر

روایتی از کتاب «خمینی؛ پدیده انسانی پیچیده»

آشنایی‌زدایی از چهره عمومی‌شده امام خمینی (ره)

اندیشه و شخصیت امام خمینی (ره) را معمولاً با واژه‌هایی نظیر فیلسوف، عارف، فقیه، شاعر، نویسنده، رهبر و بنیان‌گذار نظام جمهوری اسلامی می‌شناسیم. جملات او را بر در و دیوار شهر می‌بینیم و تصویر و سخنش را گاه و بی‌گاه در رسانه‌ها می‌بینیم و می‌شنویم. اگر کسی به ما بگوید «خمینی» را می‌شناسی؟ بی‌درنگ پاسخ ما مثبت است و تردیدی در این‌باره به خود راه نمی‌دهیم؛ اما اگر از ما بپرسند جمله «انقلاب ما انفجار نور بود» از کیست، شاید ندانیم که این جمله را امام نگفته، بلکه جمله «یاسر عرفات» است! اما در این میان یکی از نویسندگان و فعالان فرهنگی، کتابی تألیف کرده که به ما نشان دهد چگونه می‌توان در تصویر عمومی‌شده از امام خمینی (ره) تشکیک ایجاد کرد. تشکیکی که منجر به آشنایی‌زدایی از چهره امام و سپس آشنایی عمیق‌تر ما با او خواهد شد؛ کتاب «خمینی؛ پدیده انسانی پیچیده، گزاره‌هایی برای آشنایی‌زدایی از تصویر عمومی‌شده امام خمینی (ره)»

صبح نو

روایتی از کتاب «خمینی؛ پدیده انسانی پیچیده»

آشنایی‌زدایی از چهره عمومی‌شده امام خمینی (ره)

اندیشه و شخصیت امام خمینی (ره) را معمولاً با واژه‌هایی نظیر فیلسوف، عارف، فقیه، شاعر، نویسنده، رهبر و بنیان‌گذار نظام جمهوری اسلامی می‌شناسیم. جملات او را بر در و دیوار شهر می‌بینیم و تصویر و سخنش را گاه و بی‌گاه در رسانه‌ها می‌بینیم و می‌شنویم. اگر کسی به ما بگوید «خمینی» را می‌شناسی؟ بی‌درنگ پاسخ ما مثبت است و تردیدی در این‌باره به خود راه نمی‌دهیم؛ اما اگر از ما بپرسند جمله «انقلاب ما انفجار نور بود» از کیست، شاید ندانیم که این جمله را امام نگفته، بلکه جمله «یاسر عرفات» است! اما در این میان یکی از نویسندگان و فعالان فرهنگی، کتابی تألیف کرده که به ما نشان دهد چگونه می‌توان در تصویر عمومی‌شده از امام خمینی (ره) تشکیک ایجاد کرد. تشکیکی که منجر به آشنایی‌زدایی از چهره امام و سپس آشنایی عمیق‌تر ما با او خواهد شد؛ کتاب «خمینی؛ پدیده انسانی پیچیده، گزاره‌هایی برای آشنایی‌زدایی از تصویر عمومی‌شده امام خمینی (ره)»

مرحوم روح‌الله نامداری، گردآورنده این کتاب، از فعالان علمی و فرهنگی انقلاب اسلامی بود که اردیبهشت امسال در سن 37سالگی درگذشت. این محقق جوان و کمترشناخته‌شده، فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد علوم اجتماعی و دانشجوی دکترای ارتباطات بود و یکی از فعالیت‌های ویژه او تحقیق و تدریس در حوزه زندگی و اندیشه‌های امام خمینی (ره) بود. پایان‌نامه مقطع ارشد او نیز به موضوع نحوه مواجهه امام با تمدن غرب و اندیشه اجتماعی امام خمینی (ره) اختصاص داشت. او کتاب‌های دیگری نظیر «جدال دو اسلام»، «انقلاب و نظریه اجتماعی» (دو جلد)، «فردی بودم مستضعف» و «اسماعیل زنده است» را نیز تألیف کرده بود.
عنوان کتاب از گفته حسنین هیکل، روزنامه نگار معروف مصری گرفته شده است. او می‌گوید: «درباره آیت‌الله خمینی باید بگویم که وی بزرگ‌ترین و در‌عین‌حال ناشناخته در جهان به‌شمار می‌آید، زیرا مردم او را می‌شناسند و درباره‌اش موضع‌گیری می‌کنند؛ ولی زندگی و ساختار شخصیتی او پیچیده‌تر از این موضع‌گیری‌هاست. از این‌رو آیت‌الله خمینی یک پدیده پیچیده انسانی است.»
تلاش نامداری در کتاب «خمینی؛ پدیده انسانی پیچیده» این است که در آشناپنداری مخاطب نسبت به نظر و عمل امام خمینی (ره) ایجاد تردید کند. به اعتقاد او عوام و حتی خواص ما درباره امام خمینی (ره) گرفتار حجاب «معاصرت» شده‌اند و خود را عالم به ابعاد شخصیت امام می‌پندارند. راه‌کاری که نامداری برای عبور از این حجاب ارائه می‌دهد «آشنایی‌زدایی» است.
او در اشاره ابتدایی کتاب، تکنیک‌هایی مانند پارادوکس، گزیده‌خوانی، بیگانه‌پنداری و پارادوکس رسانه‌ای را برای آشنایی‌زدایی برمی‌شمارد و توضیح می‌دهد.
مثلاً در تکنیک پارادوکس این مثال را می‌زند: «یکی از شیوه‌های آشنایی‌زدایی این است که دو متن از یک نویسنده که ظاهراً خلاف هم هستند، کنار هم بیایند تا نقطه اصل چالش را روشن کنند. امام درباره هنر می‌نویسند: -تنها هنری مورد قبول قرآن است که صیقل‌دهنده اسلام ناب محمدی؟ص؟، اسلام ائمه هدی، اسلام فقرای دردمند، اسلام پابرهنگان، اسلام تازیانه‌خوردگان تاریخ تلخ و شرم‌آور محرومیت‌ها باشد. هنری زیبا و پاک است که کوبنده سرمایه‌داری مدرن و کمونیسم خون‌آشام و نابودکننده اسلام رفاه و تجمل، اسلام التقاط، اسلام سازش و فرومایگی، اسلام مرفهین بی‌درد و در یک کلمه اسلام آمریکایی باشد.- در‌حالی‌که می‌دانیم حضرت امام در دیوان اشعارشان سروده‌اند:
من به خال لبت ای دوست گرفتار شدم
 چشم بیمار تو را دیدم و بیمار شدم...
آیا غزلیاتی از این دست، کوبنده سرمایه‌داری مدرن و کمونیسم یا اسلام رفاه و تجمل و... است؟ نظر‌ نهایی امام درباره هنر چیست؟»
نامداری پس از این اشاره و برشمردن این تکنیک‌ها، گزیده‌هایی از بیانات امام و خاطرات دیگران از امام را گردآوری کرده است. او به تصریح خودش همه آثار امام را خط‌به‌خط مطالعه کرده و حتی بعضی از آنها را چند‌بار خوانده است. آن چه او از امام در این کتاب گردآوری کرده مجموعه‌ای کامل و جامع از نظرات امام درباره همه موضوعات نیست. بلکه این گردآوری در پی آن است که مخاطب را در تصویر عادی شده از امام به تردید بیاندازد تا خود مخاطب با مطالعه دقیق‌تر ابعاد‌مساله و پاسخش را بیابد.
به عنوان مثال بعضی خواص و اهل علم تصور می‌کنند که امام بر اساس فلسفه یا عرفان، انقلاب اسلامی را سامان داد و به پیروزی رساند اما نامداری جمله‌ای برای آشنایی‌زدایی از این تصور از امام برگزیده است: «آنچه ما را غلبه داد این روحیه [فداکاری] بود؛ فلسفه نبود، جهان‌بینی نبود، اسلام‌شناسی نبود، هیچ این حرف‌ها نبود.
این روحیه که در ملت پیدا شد و این تحرکی که پیدا شد یک مطلب غیبی بود که در ظرف مدت کوتاهی یک همچو تحول روحی در جمعیت پیدا شد؛ و ما تا اینجا که آمدیم با این تحول روحی همراه هستیم.»
آنچه درباره گزیده بیانات و خاطرات این کتاب قابل توجه است، اولاً رجوع مستقیم به زندگی و آثار امام است و ثانیاً استفاده از تمام آثار امام اعم از صحیفه، چهل حدیث، جنود عقل و جهل و.... مخاطب این گزیده‌ها صرفاً خواص و پژوهشگران علوم اجتماعی و فلسفه و تاریخ نیستند. هر کسی که تصوری عام از امام خمینی (ره) دارد می‌تواند از محتوای کتاب بهر‌ه‌مند شود، هرچند ایده‌های خوبی را پژوهشگران فراهم می‌کند.
نخستین چاپ کتاب «خمینی؛ پدیده انسانی پیچیده، گزاره‌هایی برای آشنایی‌زدایی از تصویر عمومی‌شده امام خمینی ؟ره؟» به اهتمام روح‌الله نامداری در آبان سال 96، توسط دفتر نشر معارف در 165 صفحه به چاپ رسیده است.

 

captcha
شماره‌های پیشین