369
یکشنبه، ۱۲ آذر ۱۳۹۶
8

خبر

گزارش «صبح نو» از نشست نقدعملکرد سازمان مدیریت بحران در کرمانشاه

مدیریت بحران زیر آوار انتقاد

دیروز دانشکده مدیریت دانشگاه تهران میزبان افرادی بود که به نوعی در حادثه زمین‌لرزه غرب کشور و به ویژه استان کرمانشاه تجارب عملیاتی داشته و از نزدیک شاهد وقایع آن بوده‌اند. این جلسه برای بررسی آسیب‌ها و نواقص سیستم مدیریت بحران کشور تشکیل شد؛ البته رییس ستاد مدیریت کشور بزرگترین غایب این جلسه بود. با وجود گذشت کمتر از یک ماه از حادثه زمین لرزه در غرب کشور و استان کرمانشاه، به جرأت می‌توان گفت مشکلات زیادی روی زمین مانده است که البته بر خلاف انتظار مردم که می‌خواهند همه چیز به سرعت به پایان برسند، همچنان برای رفع در دستور کارند.

صبح نو

گزارش «صبح نو» از نشست نقدعملکرد سازمان مدیریت بحران در کرمانشاه

مدیریت بحران زیر آوار انتقاد

دیروز دانشکده مدیریت دانشگاه تهران میزبان افرادی بود که به نوعی در حادثه زمین‌لرزه غرب کشور و به ویژه استان کرمانشاه تجارب عملیاتی داشته و از نزدیک شاهد وقایع آن بوده‌اند. این جلسه برای بررسی آسیب‌ها و نواقص سیستم مدیریت بحران کشور تشکیل شد؛ البته رییس ستاد مدیریت کشور بزرگترین غایب این جلسه بود. با وجود گذشت کمتر از یک ماه از حادثه زمین لرزه در غرب کشور و استان کرمانشاه، به جرأت می‌توان گفت مشکلات زیادی روی زمین مانده است که البته بر خلاف انتظار مردم که می‌خواهند همه چیز به سرعت به پایان برسند، همچنان برای رفع در دستور کارند.

زلزله 7.3 ریشتری غرب کشور یکی از بزرگ‌ترین زمین‌لرزه‌هایی بود که ایران به خود دید. بم، رودبار و منجیل نیز زلزله‌هایی بزرگ را تجربه کردند اما با این تفاوت که در آن زمان ستاد مدیریت بحرانی در کشور وجود نداشت که بتواند مسوولیت‌ها را به دوش بکشد. بعد از زلزله بم در سال 1382 و اتفاقاتی که در جریان امدادرسانی به مردم و آشفتگی‌هایی که در توزیع اقلام امدادی به مردم و رسیدگی به وضعیت آسیب دیده‌ها پیش آمد، با رهنمود و مطالبه رهبر معظم انقلاب، ستاد مدیریت بحران شکل گرفت.

اضطرار یا بحران
آقای «اسماعیل نجار»، رییس سازمان مدیریت بحران، به عنوان مهمان اصلی این جلسه نیامد و به جای او آقای دکتر لطیفی به عنوان نماینده نجار در این جلسه حضور یافت تا درباره اقداماتی که ستاد مدیریت بحران در ایام زلزله کرمانشاه انجام داده و چه فرایند‌ها و تصمیماتی گرفته شده‌اند، به منتقدان این جلسه پاسخ بدهد.
او در این جلسه که مورد استقبال دانشجویان قرار نگرفته بود، درباره ستاد مدیریت بحران این‌طور می‌گوید:« اگر مخاطرات طبیعی شامل هر اتفاقی روی دهند و باعث تغییر شرایط عادی شوند، شرایط اضطراری و اگر ابعاد آن بزرگتر باشد به شرایط بحرانی تبدیل می‌شود. ما نمی‌توانیم به وضعیتی که شرایط عادی ما را تغییر داده کلمه بحران را اطلاق کنیم چراکه بار منفی بسیار زیادی دارد.»
او با گلایه از قرار گرفتن کلمه بحران در نام این ستاد، ادامه داد: «خیلی سعی کرده‌ایم این نام را تغییر دهیم چراکه این نام بازتاب‌های منفی را ایجاد می‌کند؛ مدیریت بحران و اضطرار با هم فرق دارند. در حوزه سیل، زلزله و توفان تغییر شرایط موجود است و باید تصمیم بگیریم در چه شرایطی چه نوع مدیریتی را به‌کار ببریم تا بتواند کارآمد باشد.»

ناهماهنگی مدیریتی بحران
لطیفی می‌گوید: «صرف نظر از هر اتفاقی که در کشور می‌افتد، براساس میزان خسارت جانی و مالی وارده‌ای که در اثر بروز حوادث غیرمترقبه سطح بندی‌ای صورت می‌گیرد، تمامی اقدامات و نیروهایی که باید در آن منطقه حضور یابند تعیین می‌شوند.»
نماینده رییس سازمان مدیریت بحران کشور اضافه می‌کند: «براساس شواهدی عینی که در ابتدای حضور در منطقه داشته‌ایم، ازهم گسیخته‌ای در مدیریت منطقه وجود داشت و این موضوع کاملاً مشهود بود. حضور بیش از حد و اندازه و احساسی عمل کردن و نگاه خیرخواهانه مردم در منطقه به‌گونه‌ای بود که آسیب دیدگان منطقه می‌گفتند اگر مردم نبودند معلوم نبود چه حالی داشتیم.»
او ادامه می‌دهد: «چیزی که من مشاهده کردم و هنوز هم در منطقه ادامه دارد، به نبود برنامه‌ریزی از قبل تعیین شده برای کارهای اینچنینی یا غافلگیر شدن به دلیل اینکه ابعاد خسارات بسیار بزرگ بود. البته خیلی کارها را هم سیستم دولتی به موقع انجام دادند اما به دلیل وجود برخی موانع نتوانستند به درستی آن را به انجام برسانند. این مسأله برای مردم پیش آمده بود که چرا سیستم دولتی حضور ندارد در حالی‌که این موضوع غلط بوده است. به نظرم باید اتفاقات رخ داده در مدیریت این بحران باید مورد بررسی قرار گیرند.»

دولت جدای مردم
آقای احسان ابراهیمی، عضو هسته مرکزی کانون خدمت رسانی به مستضعفان و کمیته دانشجویی شناسایی و امدادرسانی به زلزله زدگان کرمانشاه که خود یکی از امدادگران داوطلب مردمی بوده است، نیز حضور داشت. ابراهیمی نیز در این جلسه مشاهدات خود را به عنوان یک شاهد عینی مطرح کرد. او می‌گوید: «به نظر مسوولان ستاد مدیریت بحران نقص و نابسامانی امدادرسانی در روزهای اولیه وقوع زمین لرزه رخ داده است، واقعیت این است که در مناطق زلزله زده مسائل زیادی داشته و داریم.»‌او ادامه می‌دهد: «در حوزه توزیع اقلام، تأمین منابع ضروری و موضوعات دیگری مثل امنیت، اطلاع‌رسانی به افکار عمومی باید و می‌توان بررسی‌های زیادی را انجام داد اما به نظرم موضوع مهمتر و فراتر از این اتفاقات که می‌تواند محل اختلاف نظر باشد، نگاه دولت به مردم است.» ابراهیمی می‌گوید: «براساس اتفاقاتی که بعد از زمین لرزه افتاد، تلقی‌ای ایجاد شده که انگار دولت یک سازمان مستقل و مردم متولی‌اند و باید متعهد به اطاعت از این سازمان باشند! این نگاه، نگاهی است که امروز کارکرد ندارد. صحبت این است که مدیریت صحیح از اعتبارات مردمی است. اگر همین حضور مردمی که به آن‌ها انگ زده می‌شود که چرا به منطقه رفتند و باعث شلوغی و کندی کار مسوولان شدند، نبودند در دو سه روز اول ابعاد این حادثه به شدت وخیم‌تر می‌شد و این کمک‌های مردمی بود که هرچند بدون مدیریت، حیف‌و‌میل زیاد و نامنظم منطقه را از حالت بحرانی
نجات داد.»

حضور مردم در کرمانشاه درست نبود
آقای دکتر بیژن یاور، عضو اتاق فکر مدیریت بحران شهرستان تهران و استاد دانشگاه هم که در این جلسه حضور داشت، با بیان مباحث اصلی‌ای که در بحث مدیریت بحران وجود دارد، اینطور ادامه داد: «مردم، محیط زیست و روابط متقابل بین انسان و محیط زیست جزو مباحث مدیریت بحران هستند.»
او اضافه می‌کند: «قوانین مربوط به مدیریت بحران در جهان از سال 1800 به فراخور بروز هر حادثه‌ای تهیه شده که این روند تا سال 1950 ادامه یافت تا این روند کامل شود. در ایران هم از سال 1341 و بعد از زلزله بوئین زهرا که زمان تشکیل سازمان هلال احمر بوده و بعد از آن هم ستاد مدیریت بحران ایجاد شده است.»
عضو اتاق فکر مدیریت بحران شهرستان تهران می‌گوید: «تا زمانی‌که از قبل احتمالات را در نظر نگرفته باشید و ریسک محاسبه نشده باشد و برنامه‌ای برای آن تنظیم نشده باشد، نمی‌توان در زمان بروز بحران روی برنامه کار کرد، اگر زلزله دیگری اتفاق بیفتد قطعاً به نحو متفاوتی از کرمانشاه عمل خواهد شد. الان تفاوت زمانی وقوع حادثه تا زمان ورود نیروهای امدادی نسبت به گذشته بسیار بهتر شده اما این به معنای دفاع از عملکرد ستاد مدیریت بحران در کرمانشاه نیست.»
او با اشاره به مردمی که برای کمک راهی این مناطق شدند، می‌گوید: «اینکه مردم خودشان وسایل امدادی را با استفاده از خودروهای شخصی به مناطق زلزله زده رساندند چه معنایی می‌تواند داشته باشد. چقدر از این مواد غذایی که به این طریق به منطقه برده شد، دور ریخته شد؟ ما سازمان متولی داریم که نقش خود را انجام می‌دهند. ارتباطی باید ببین دولت، اقدامات مردم نهاد و مدیریت بحران با هم همراه باشند. حضور مردم برای امدادرسانی در مناطق زلزله زده اتفاق درستی نبود.»
یاور می‌گوید: «طبیعی است که سازمان مدیریت بحران کشور نقش مدیریت هماهنگی را برعهده دارد و سایر سازمان‌ها هم باید وظایف خود  را انجام دهند.»

رخنه بحران در سطوح مدیریتی
دکتر غلامرضا گودرزی، عضو هیأت علمی و رییس سابق دانشکده مدیریت دانشگاه امام صادق ؟ع؟ یکی دیگر از مهمانان این جلسه بود که با بیان اینکه بحران در همه بخش‌های مدیریتی کشور وجود دارد، می‌گوید: «بروز زمین لرزه فقط باعث شد تا بحران‌های موجود در کشور خودشان را نشان دهند که این بحران نشان دهنده بی‌اعتمادی مردمی است. این بی‌اعتمادی‌ای که در جامعه رخ داده، باعث می‌شود که من نوعی  خودم برای امدادرسانی دست به کار شوم. از طرفی ناکارآمدی هم در سیستم دولتی وجود دارد که در جاهای مختلف خود را نشان داده و در کرمانشاه هم همین اتفاق افتاده است.»
او اضافه می‌کند: «شاید پیشرفت‌های امروز در مناطق زلزله زده بهتر از دوره‌ای باشد که در بم بودیم اما باید این موضوع را درنظر گرفت که شرایط الان متفاوت بوده و قابل مقایسه نیست.»
عضو هیأت علمی و رییس سابق دانشکده مدیریت دانشگاه امام صادق ؟ع؟ با اشاره به اینکه مدیریت بحران کشور مشکل دارد، این‌طور صحبت‌های خود را ادامه می‌دهد: «نخستین فاکتور مدیریت یعنی نگرش سیستمی در مدیریت بحران کشور رعایت نشده است. یعنی باید نگرش سیستمی را در فضای مدیریتی کشور گسترش داد تا مشکلاتی نظیر آنچه در کرمانشاه پیش آمد، برطرف شود.» گودرزی اضافه می‌کند: «تا زمانی‌که این نگرش سیستمی در کشور حاکم نشود بحران‌هایی شبیه زلزله، توفان و سیل، کمبودها را نشان می‌دهد و اتفاقات جدی‌تر در لایحه‌های زیرین در حال رخ دادن است. اگر بخواهم زلزله کرمانشاه را تحلیل کنم، در سه لایه، عملیاتی و اتفاقاتی که در صحنه افتاد، دیگری در لایه‌های میانی یعنی جایی که برنامه ریزی شده و دیگری که مهم‌تر بوده، لایه‌های راهبردی است، تحلیل خواهم کرد.»
او تأکید می‌کند: «زلزله تمام نشده و ممکن است هر لحظه در تهران اتفاق بیفتد و آن روز ابعاد زلزله در تهران بسیار گسترده‌تر و وسیع‌تر خواهد بود. حالا سؤال این است که آیا سیستم مدیریت دانش در ستاد مدیریت بحران وجود دارد که بتواند به سرعت در رسیدگی به حوادث مختلف در شرایط مختلف عمل کند؟»
نقص در سیستم
رییس سابق دانشکده مدیریت دانشگاه امام صادق ؟ع؟ می‌گوید: «خیلی از سیستم‌های موجود در کشور ایراد دارند در حالی‌که در نگرش سیستمی همه اینها قابل حل‌اند. در نگرش سیستمی قابل حل است که ما چطور باید فرهنگ سازی کنیم که اگر زلزله در تهران، خراسان یا تبریز رخ داد، نوعی بی‌برنامگی در توزیع نداشته باشیم. سیستم توزیع، فرهنگی و دانشگاهی باید اصلاح شوند تا ضربه‌ای به کمک رسانی نزنند.»
اما در ادامه این مباحث، لطیفی نماینده رییس ستاد مدیریت بحران در جمع بندی پاسخ به نقدهایی که به نوع فعالیت‌های مدیریت بحران در حادثه زلزله کرمانشاه گفته شد، اینطور پاسخ می‌دهد: «در دنیا دو ساختار مدیریت بحران یا مدیریت شرایط اضطراری و دیگری ساختار عملیاتی است که صفر تا 100 این موضوع را دنبال می‌کند یعنی نیروی آموزش‌دیده گرید‌بندی شده و امکانات دارند که در هر حادثه‌ای هم آنها اقدام می‌کنند. کشورهای روسیه، آذربایجان یا آمریکا به این صورت است.»
او ادامه می‌دهد: «در کشور ما در نقش برنامه‌ریز، هدایت گر و سیاست گذاری و... نقش ایفا می‌کند، البته در قوانین سازمان مدیریت بحران نیز مشکلاتی وجود دارد که برای اصلاح آن اقدام شده است. در قانون قبل در ماده هشت این قانون 18 بند وظیفه به عهده آن گذاشته شده است در حالی‌که سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها هم نقش دارند.» ساختار مدیریت بحران کشور و همچنین سیستم‌های جاری نظارتی و اجرایی با مشکلات زیادی مواجه است که این رویه باعث شده تا امروز بحران‌هایی واقعی‌تر آنچه که در کشور رخ داده دامن مسوولان را بگیرد و نگرانی مردم را تشدید کند. امروز ستاد مدیریت بحران به عقیده کارشناسان ضعیف‌تر از همیشه در مقابله، آموزش یا برنامه ریزی مدیریت سیستم امدادرسانی در کشور زمینه بروز آسیب‌های جدی‌ای ازجمله بی‌اعتمادی مردم را رقم زده است.

 

captcha
شماره‌های پیشین