364
یکشنبه، ۰۵ آذر ۱۳۹۶
15
گفت‌وگو با حسن شمشادی درباره الزامات عملیات رسانه‌ای پساداعش

حتی زبان عربی هم بلد نیستیم

پس از شکست سیطره سیاسی و جغرافیایی داعش، اکنون فرصتی فراهم شده که بپرسیم چگونه می‌توان با اقدامات فرهنگی و رسانه‌ای هزینه مقابله‌های نظامی احتمالی آینده را به حداقل رساند و آن را دفع کرد. نکته‌ای که در پاسخ رهبری به سردار سلیمانی هم مشهود است. استفاده از تجربه‌های آقای حسن شمشادی، خبرنگار واحد مرکزی خبر که از سال 89 در سوریه فعالیت داشته است، می‌تواند در این زمینه مفید باشد. با او درباره الزامات فعالیت رسانه‌ای و فرهنگی پساداعش گفت‌وگو کردیم.

داعش، علیه بیداری اسلامی

صبح نو

داعش، علیه بیداری اسلامی

پیدایش داعش را نمی‎توان در افراط‌وتفریط یك یا چند گروه و جمع خاصی كه در یك منطقه جغرافیایی محدودی قرارگرفته‌اند، ریشه‎یابی كرد. عوامل ظهور داعش وسیع‎تر از آن است كه به منطقه شام و عراق یا خاورمیانه محدود شوند و عمیق‎تر از آن است كه به افراط‌وتفریط افراد، اشخاص و گروه‎ها محدود گردد. عمق مسأله را باید در دایره یك مواجهه تمدنی و از پیامدهای عملكرد جهان غرب در قبال بیداری اسلامی دید. عملكرد خشن داعش و گروه‎هایی مانند آن، واقعیتی نیست كه تنها حاصل افراط آن‌ها یا نتیجه ظاهرگرایی و گریز یك گروه خاص از عقل و عقلانیت باشد. یعنی مسأله به اینجا ختم نمی‎شود كه یك عده اعتدال یا برخوردهای ملایم‎تری ندارند.
افراطی‎گری، خشك سری، ظاهرگرایی، جمود و گریز از عقل و استنباطات عقلی از متون، همواره در افراد یا گروه‎های مختلف بخش‎های جهان اسلام وجود داشته و دارد و این امور گر چه از زمینه‎های پیدایش گروه‎های افراطی هستند ولیكن هیچ‌گاه به‌تنهایی پدیده‎‎ای در سطح داعش را به دنبال نمی‎آورند. نمی‎گویم افراطی‎گری سهمی در این مسأله ندارد، ولكن پدیده داعش را نمی‎توان با این مسأله تبیین كرد. عوامل مهم‌تری وجود دارند كه از زمینه افراطی‎گری استفاده می‎كنند.
پیدایش این گروه‎ها ریشه در رقابت‎های سیاسی و عملكرد اقتداری جهانی در این منطقه دارد. كشورهایی مثل عربستان، قطر، اردن، آمریكا و برخی از دولت‎های اروپایی، در این مسأله دخیل هستند و نقش این مجموعه نیز یكسان نیست بلكه نقشی دوگانه و متفاوت است. برخی از آن‌ها، یعنی آمریكا و كشورهای اروپایی، نقش مركزی دارند و برخی دیگر یعنی دولت‎های منطقه‎ای، از نقش پیرامونی برخوردارند.
عملكرد این مجموعه به‌تنهایی عامل ایجاد فعالیت‎های افراطی داعش نیست و رفتار آن‌ها در تقابل و رویارویی با پدیده‎ای دیگر به این امر منجر شده است و آن پدیده چیزی جز بیداری اسلامی نیست بنابراین پیدایش داعش را نباید به عواملی در سطح افراط‌وتفریط‌های افراد و گروه‎هایی خاص ختم كرد. دخیل دانستن عوامل مزبور، به معنای استناد دادن این پدیده به توطئه سیاسی یك گروه و با یك دولت غربی یا شرقی نیز نیست. توطئه‌های سیاسی پروژه‌های طبیعی محدودی هستند كه در بخشی از فرایند‎ها و پروسه‎های وسیع‌تر اجتماعی شکل می‎گیرند.
اگر ما خیزش و بیداری اسلامی را نداشتیم و مطالبه تكوین و تشكیل اقتدار جهانی اسلام، بخشی از مطالبه عمومی مسلمانان نمی‎شد، اینك هیچ توطئه‎ منطقه‎ای یا غربی نمی‎توانست، تحت پوشش دولت اسلامی، رفتارهای سبعانه داعش را داشته باشد و اگر عملكرد دولت‌های عمومی و كشورهای غربی نمی‎بود پاسخ به مطالبه فرهنگی و تمدنی جهان اسلام در صورت مسخ شده و افراطی داعش ظاهر نمی‌شد.
مفاهیم ایدئولوژیك مدرن تا قبل از بیداری اسلامی پوشش مناسبی برای حضور سیاست غرب در این منطقه بودند. ناسیونالیسم، سکولاریسم، لیبرالیسم، سوسیالیسم، كمونیسم و...  مفاهیمی بودند كه بلوك شرق و غرب تحت پوشش آنها، منافع خود را در منطقه دنبال می‎كردند.
جهان غرب از مفاهیم مدرن برای اهداف و اغراض سیاسی و اقتصادی در حوزه فرهنگی خود و همچنین در بخش‌هایی از فرهنگ اسلامی كه در حاشیه فرهنگ مدرن شکل‌گرفته‌اند، استفاده می‎كند ولكن استفاده از این مفاهیم در محدوده اسلام احیا شده و در حوزه فرهنگ عمومی جهان اسلام، ناكارآمد است و اقتصاد و سیاست غرب در همین بخش از فرهنگ اسلامی ناگزیر، ادبیات دینی را به كار می‎گیرد.وقتی جهان اسلام ادبیاتی را كه ریشه در هستی‌شناسی و انسان‌شناسی جهانی دیگر دارد پس می‎زند، سیاست مربوط به آن جهان دیگر برای حضور در جهان اسلام ناگزیر از ادبیات مربوط به جهان اسلام استفاده می‎كند و درصورتی‌که فرصت پیدا كند این ادبیات را با قرائت جدید و مناسب با خود به کار می‌گیرد و در غیر این صورت همان ادبیات دینی و اسلامی را به‌صورت شتاب‌زده عملیاتی و كاملاً كاربردی به كار می‎برد.
یكی از نخستین كاربردهای موفق غرب برای استفاده خام از ادبیات دینی بخشی از جهان اسلام، پس از پیروزی انقلاب اسلامی در افغانستان اتفاق افتاد، در شرایطی كه بلوك غرب، شوروی را رقیب جهانی خود می‎دید، سیاست غرب كه از انقلاب اسلامی ایران غافلگیر شده بود، تلاش كرد این حركت را به‌سوی قدرت رقیب خود، هدف گیرد و القاعده پدیده‎ای جدید بود كه از این طریق با وساطت دولت عربستان شكل گرفت. امام خمینی از این پدیده كه در شرایط پس از انقلاب ابعاد جدیدی پیدا می‎كرد، با عنوان اسلام آمریكایی یاد كرد. داعش نیز پدیده‎ای است كه بدون توجه به این مجموعه قابل تبیین نیست؛ عوامل تأثیرگذار در پیدایش داعش عوامل مختلفی است، از آن جمله:
- بسترها و زمینه‎های تاریخی اندیشه و تفكر در جهان اسلام
- مواجهه و رویارویی 200سال اخیر جهان غرب با دنیای اسلام
- خیزش و بیداری اسلامی و انقلاب اسلامی ایران
- عملكرد سیاسی، نظامی، اقتصادی غرب در رقابت با حیات مجدد اسلامی
 shafaqna.com

  گفتار  
حجت‌الاسلام دکتر حمید پارسانیا

 

captcha
شماره‌های پیشین