354
چهارشنبه، ۱۷ آبان ۱۳۹۶
13

در بابِ دستگاهِ محاسباتیِ علمِ اربعین‌نشناس!

تحلیل استاد طاهرزاده درباره راهپیمایی اربعین

اربعین، امکان حضور در تاریخی دیگر

با اوج گرفتن و درخشنده‌تر شدن راهپیمایی اربعین، تحلیل‌های گوناگون از این پدیده چشم‌گیر رو به فزونی گذاشته است. تحلیل‌هایی که هر کدام از خاستگاه و خواستگاه نظری خاص خود جنبه‌ای از این پدیده را می‌بیند و بررسی می‌کند. این تحلیل‌ها گاه شکلی مردم‌شناسانه، گاه جامعه‌شناسانه و گاه فلسفی دارند و طیفی مرکب از دیدگاه‌های انتقادی و ستایش‌گونه را شامل می‌شود. یکی از این تحلیل‌ها متعلق به استاد اصغر طاهرزاده است. در این گزارش به بررسی نظرات او درباره راهپیمایی اربعین، بر اساس کتابی از او با عنوان «اربعین حسینی؛ امکان حضور در تاریخی دیگر» می‌پردازیم.

خبر

صبح نو

تحلیل استاد طاهرزاده درباره راهپیمایی اربعین

اربعین، امکان حضور در تاریخی دیگر

با اوج گرفتن و درخشنده‌تر شدن راهپیمایی اربعین، تحلیل‌های گوناگون از این پدیده چشم‌گیر رو به فزونی گذاشته است. تحلیل‌هایی که هر کدام از خاستگاه و خواستگاه نظری خاص خود جنبه‌ای از این پدیده را می‌بیند و بررسی می‌کند. این تحلیل‌ها گاه شکلی مردم‌شناسانه، گاه جامعه‌شناسانه و گاه فلسفی دارند و طیفی مرکب از دیدگاه‌های انتقادی و ستایش‌گونه را شامل می‌شود. یکی از این تحلیل‌ها متعلق به استاد اصغر طاهرزاده است. در این گزارش به بررسی نظرات او درباره راهپیمایی اربعین، بر اساس کتابی از او با عنوان «اربعین حسینی؛ امکان حضور در تاریخی دیگر» می‌پردازیم.

استاد اصغر طاهرزاده متولد و ساکن اصفهان است. او در سال‌های گذشته جد و جهدی بلیغ در جهت تولید و تبیین نظریاتی مبتنی بر انقلاب اسلامی و تفکر امام خمینی داشته است و ضمن برگزاری جلسات سخنرانی معرفتی در اصفهان، به تألیف آثار زیادی دست زده است. او در آثارش علاوه‌بر تأثیرپذیری از امام خمینی؟ره؟، سعی دارد که پیوندی میان فلسفه اسلامی و به‌طور خاص حکمت صدرایی با فلسفه هایدگر (فیلسوف آلمانی) برقرار کند. این موضع نظری به او اجازه می‌دهد که طیف وسیعی از موضوعات را مورد بررسی قرار دهد. از توحید و معرفت نفس و امام‌شناسی گرفته تا تمدن غرب مدرن و تکنولوژی و تمدن اسلامی و انقلاب اسلامی.او با همین رویکرد پدیده اربعین را نظاره کرده و کتابی با عنوان «اربعین حسینی؛ امکان حضور در تاریخی دیگر» تألیف کرده است. این کتاب از سه بخش اصلی تشکیل شده است؛ بخش نخست با عنوان «معنای حماسه میلیونی پیاده‌روی اربعین حسینی» متوجه نقش پیاده‌روی در زیارت امام حسین؟ع؟ و تأکید ائمه بر این امر به عنوان یک حرکت سلوکی است. در این بخش ادبیات دینی و حدیثی برای معنادهی به زیارت اربعین به کار گرفته می‌شود.

تبیین حضور تاریخی
بخش دوم کتاب «اربعین؛ سنتی در حال شکوفایی» نام دارد و نویسنده در آن به فرهنگ اربعین و امکانات آن برای تمدن‌سازی و نظام‌سازی و حرکت جامعه بشری به سمت ظهور ولی‌عصر می‌پردازد. اما بخش سوم که به نظر می‌رسد بخش اصلی و نظری‌تر کتاب است و عنوانش نیز همنام با اسم کتاب «اربعین حسینی؛ امکان حضور در تاریخی دیگر» نام دارد، همه تلاش نویسنده این است که معنای «حضور تاریخی» تبیین شود. به نظر نویسنده مشکل‌ترین قسمت بحث همین بخش است؛ چراکه مخاطب باید ماورای عقل مدرن به موضوعی نظر کند که فعلاً در حال تولد است و خود را در طی یک فرایند می‌نمایاند.
طاهرزاده به اربعین نگاهی تاریخی دارد و معتقد است اربعین، امکان واقع شدن در تاریخی غیر از تاریخ غرب مدرن را برای ما فراهم می‌کند و البته مراد او از تاریخ، سیر خطی زمان نیست. او با تأثیر از حکمت انسی و تفکرات مرحوم فردید و همچنین رهیافت‌های فلسفی هایدگر، تاریخ را «اسم» یا «دوری» می‌داند که در هر دوره به نحوی خاص ظهور می‌کند و پدیدارهای متناسب با خودش را به ظهور می‌رساند.
به‌زعم طاهرزاده ما سال‌هاست که ذیل تاریخ غرب مدرن زیست می‌کنیم و با انقلاب اسلامی رهایی از تاریخ غربی آغاز شده و اربعین یکی از پدیدارهای این تاریخ جدید است. اگر تاریخ غربی با ویژگی‌های مانند انسان‌محوری و قطع پیوند انسان با مبدأ ربوبی شناخته می‌شود، تاریخ جدیدی که اربعین مَظهر و مُظهر آن است، با فطرت الهی نسبت دارد. وقتی فطرت در هیات تاریخی و تمدنی ظهور می‌کند، پدیده‌هایی مانند اربعین شکل می‌گیرد.طاهرزاده در نشستی که مدتی پیش درباره اربعین برگزار شده بود این نگاه تاریخی را که شامل گذشته، حال و آینده تاریخ می‌شود این‌گونه توضیح داده بود: جریان اربعین وجهی از فطرت تاریخی است که انسان را فرا‌گرفته و این مشخص است که بدون درک زمانه نمی‌شود و نمی‌توان به سوی آینده قدم برداشت و با قرار گرفتن در رخداد اربعین می‌توان سرنوشت خود را از غرب آزاد کرد و این همان اقامه‌ رابطه انسان با خداوند است.

تداوم عهد
طاهرزاده در بخشی از کتاب، اربعین را «تعرض انسان به اومانیسم» قلمداد می‌کند و می‌گوید: «چیزی در انسانِ این تاریخ رخ داده و بر هستی او حاکم گردیده که دیگر نمی‌تواند در تاریخی زندگی کند که قوام آن را اومانیسم شکل داده است... ما در تاریخی هستیم که اربعین به صورتی خاص ظهور کرده که اگر از حضور خود در این رخداد آگاه شویم، راهِ آینده تاریخ ما در مقابل ما گشوده خواهد شد و دیگر در توهّمات بشرِ غرب‌زده قدم نخواهیم زد.»یکی از کلیدواژه‌هایی که طاهرزاده برای انتقال منظور خود از آن بهره می‌برد و در جای‌جای کتاب مشاهده شده و حتی در یکی از بخش‌های اصلی کتاب با عنوان «اربعین؛ تجسم ادامه عهد مؤمنین» آمده است، واژه «عهد» است. طاهرزاده این واژه را در چند معنا به کار می‌برد؛ یکی به معنای «عهد الست» که در فطرت بشر به ودیعه گذاشته شده و اربعین مظهر تاریخی و جمعی آن است، یکی در معنای عهد دینی امت و شیعیان با امام حسین که کربلا و ارزش‌های نهفته در آن را جاودانه می‌کند، و دیگری عهد به معنای همان دور و اسم تاریخی که با انقلاب اسلامی به مثابه یک پدیده قدسی، آغاز شده و عهد اومانیستی را دچار تزلزل کرده است و اربعین جلوه‌گاه بارز آن است.
جملات زیر از متن کتاب آمده است که کاربرد واژه عهد را در نظر طاهرزاده نشان می‌دهد: «تعهد با اباعبدالله در واقع تعهّد با خداست، تعهّدى كه در عهد الَسْت با خدا بسته‌ایم.»، «اربعین، ادامه عهد مؤمن است با امام حسین كه تجسّم اسلام است و قطب دل هر انسانى كه مى‏خواهد دلى فعّال و زنده داشته باشد امام حسین است.»، «این همان تاریخِ سست‌شدن عهد انسان با سکولاریته و اقامه رابطه انسان با خداست.» یکی از ویژگی‌های بیان استاد طاهرزاده روانی قلم و شکل گفتاری اوست و عمده کتاب‌هایش تنظیم‌شده از سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های این محقق و معلم حکمت است. قلمی که هم برای مخاطب عامی که طلب ارتقای معرفت دینی دارد، مفید است و هم برای خواصی که دغدغه‌های پژوهشگرانه و علمی دارند.کتاب «اربعین حسینی؛ امکان حضور در تاریخی دیگر» در 87 صفحه و مانند دیگر آثار طاهرزاده توسط انتشارات «لب‌المیزان» منتشر شده و متن آن در پایگاه گروه فرهنگی المیزان برای عموم در دسترس قرار گرفته است.

 

captcha
شماره‌های پیشین