354
چهارشنبه، ۱۷ آبان ۱۳۹۶
11

اربعین ؛ موعد گفت‌وگوی بینابین فرهنگی

«...» ، شرم و دیگر هیچ!

عادل و رونق بازار ساحری

یکبار دیگر این فرصت مناسب به آقای عادل فردوسی پور رسید تا مطلبی علیه فوتبال ایران بیابد و در برنامه‌اش به نمایش بگذارد. مطلبی که ارزش خبری‌اش در حد پرداختن در یک برنامه زنده نیست و بیشتر به گزارشی حاشیه‌ای در یکی از برنامه‌های مستند شوک شبیه است تا یک گزارش زنده در یک برنامه ورزشی پرطرفدار!

صبح نو

اربعین ؛ موعد گفت‌وگوی بینابین فرهنگی

از هر منظری نگاه کنیم نمی‌توان از کنار رویداد راهپیمایی اربعین به‌سادگی گذر کنیم. میلیون‌ها نفر از مسلمانان، رخدادی را رقم می‌زنند که بدون شک، بزرگ‌ترین جمع مذهبی در جهان در طول اعصار تاریخ است. آنها با انگیزه‌هایی کاملاً دینی و فرهنگی، راهی طولانی را طی می‌کنند. در‌حالی‌که این حرکت عظیم، تا همین چند سال قبل، تنها به‌صورت محدود و در میان شیعیان عراق رواج داشته است و در جایگاه یک «مناسک بزرگ» محسوب نمی‌شد؛ اما امروز، فارغ از عظمت آن، این راهپیمایی و گردهمایی میلیونی منجر به ایجاد روابط جدیدی میان دو فرهنگ شیعی ایرانی و عراقی شده است.
به لحاظ ادراک فرهنگی و نظام معنایی و نشانه‌شناختی، فرهنگ مردم شیعی عراق -  خصوصاً قبایل و عشایر شیعی آن -  تفاوت‌های بسیاری با گفتمان عام فرهنگی در ایران دارند. هرچند به لحاظ ادراک دینی، اشتراکات زیادی مشاهده می‌شوند، اما نظام معنایی آنها در ارتباط با دیگر اقوام و فرهنگ‌ها -‌ خصوصاً در ایام اربعین‌- کاملاً متفاوت است. عموماً ایرانیان، از رابطه گرم و صمیمی آنها در ایام اربعین سخن می‌گویند و بر این نکته تأکید می‌کنند که رفتار آنها در ایام دیگر، کاملاً در تضاد با رفتار آنها در ایام اربعین است. با این حال، به نظر می‌رسد که هر دو فرهنگ شیعی ایرانی و عراقی در سال‌های اخیر، به واسطه همنشینی در اربعین، از یکدیگر متأثر بوده‌اند. به‌گونه‌ای که در جماعتی از اعراب عراقی، نگرش اربعین در طول سال نیز امتداد یافته است. شکل‌گیری حرکت‌های مردمی تحت عنوان «حشدالشعبی» نمی‌تواند متأثر از ارتباطات و همنشینی با ایرانیان در ایام اربعین نباشد. به نظر می‌رسد که این رخداد عظیم، نه تنها آینده روابط فرهنگی میان مردم و دولت دو کشور را رقم خواهد زد، بلکه آینده منطقه غرب آسیا را نیز متأثر خواهد ساخت، زیرا؛
1. راهپیمایی اربعین، به مثابه سرمایه اجتماعی و فرهنگی، موجب ایجاد و تقویت «شبکه‌های اجتماعی دارای ارزش» خواهد شد و «سیاست‌گذاری» را ممکن می‌کند. زیرا «پذیرش متقابل» و رضایت خاطر مشارکت‌کنندگان در راهپیمایی اربعین مشهود است. ادامه این روند در سالیان آتی، شبکه‌هایی ارزشمند میان مردم دو کشور همسایه را ایجاد خواهد کرد که نه تنها موجب بهره‌وری اقتصادی، بلکه به ایجاد ساختار اجتماعی مشترک منجر خواهد شد. در واقع، شبکه روابط اربعین، نظم اجتماعی جدیدی را نوید می‌دهد که بر اساس اعتماد و حس عمل متقابل شکل گرفته است. به‌عنوان شاهد مثال، به وضوح می‌توان به تغییر رفتار ایرانیان نسبت به زوار عراقی در شهرهای مذهبی اشاره کرد. جدا از این که همنشینی در اربعین موجب ایجاد دوستی‌ها، روابط خانوادگی و حتی مبادلات اقتصادی و فرهنگی میان مردم دو کشور ایران و عراق شده است.
2. اربعین با هم‌افزایی میان دو فرهنگ و گفتمان شیعی، در پی تقویت عناصر گفتمانی مشترک و تضعیف تمایزات است. به نظر می‌رسد ظرفیت گفتمانی اربعین، فرصتی کم‌نظیر در انسجام گفتمانی میان خرده گفتمان‌های فرهنگی شیعه باشد. اربعین، راهی برای «گفت‌وگو» فراهم می‌کند. گفت‌وگویی که از ابتدا مبتنی بر محبت و خدمت به زائران استوار است. بنابراین نتیجه آن نیز تأکید بر اشتراکات و پرهیز از اختلافات خواهد بود. افزایش روند مواجهه و گفت‌وگو در خلال مراسم اربعین، موجب شکل‌گیری گفتمانی مشترک در فرهنگ شیعی می‌شود. ایجاد «انسجام دینی»، «شکل‌گیری هویت‌های دینی و منطقه‌ای» و از همه مهم‌تر «ایجاد حس و منافع مشترک» کمترین منافع این روند گفتمانی خواهد بود.
3. نهایتاً این که اربعین، اعم از این که از دیدگاه مناسکی و آیینی چه مزایا و معایبی را به همراه دارد، راهی برای گفت‌وگو و تقویت گفتمان مشترک شیعی فراهم کرده است و در همه ابعاد، موجد سرمایه‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خواهد بود. ضمن این که باید تأکید کرد، تقویت نمادهای مشترک فرهنگی با مردم کشور همسایه، امنیتی پایدار را در همه حوزه‌ها رقم خواهد زد.

  یادداشت
   مجید سلیمانی ساسانی
دکترای علوم ارتباطات

captcha
شماره‌های پیشین