349
چهارشنبه، ۱۰ آبان ۱۳۹۶
13
گزارش تحلیلی رویدادهای حوزه اندیشه در هفته گذشته

تلاش‌ها برای تحقق «علوم انسانی اسلامی» به اوج رسیده است

هفته گذشته بسامد بحث علوم انسانی اسلامی در فضای رسانه‌ای حوزه اندیشه بسیار بالا بود. برگزاری کنگره بین‌المللی و اعطای جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی، برگزاری مناظره‌های مختلف در این زمینه و نمایش برنامه‌های تلویزیونی ویژه این موضوع، به همراه تلاش‌های نظری برای تبیین پدیده‌های ملی و اسلامی مانند پیاده‌روی اربعین بر این بسامد افزود.

مشکله «باستان‌گرایی کنترل‌شده»

صبح نو

گزارش تحلیلی رویدادهای حوزه اندیشه در هفته گذشته

تلاش‌ها برای تحقق «علوم انسانی اسلامی» به اوج رسیده است

هفته گذشته بسامد بحث علوم انسانی اسلامی در فضای رسانه‌ای حوزه اندیشه بسیار بالا بود. برگزاری کنگره بین‌المللی و اعطای جایزه جهانی علوم انسانی اسلامی، برگزاری مناظره‌های مختلف در این زمینه و نمایش برنامه‌های تلویزیونی ویژه این موضوع، به همراه تلاش‌های نظری برای تبیین پدیده‌های ملی و اسلامی مانند پیاده‌روی اربعین بر این بسامد افزود.

چهارمین کنگره علوم انسانی اسلامی را که هفته گذشته به کار خود پایان داد، می‌توان به ویترینی تشبیه کرد که مهم‌ترین داشته‌ها و تولیدات علوم انسانی اسلامی را در معرض نمایش گذاشت و فرصتی را برای مطرح شدن این ایده‌ها فراهم کرد. آنچه در این کنگره از خود مراسم افتتاحیه و اختتامیه (که البته با حضور کمرنگ و اندک علاقه‌مندان همراه بود) مهم‌تر می‌نماید، همین عرضه ایده‌ها و پروژه‌های فکری بود که در قالب کمیسیون‌های تخصصی کنگره توسط پژوهشگران و اساتید بارز کشور انجام شد. مثلاً حجت‌الاسلام علیرضا پیروزمند در کمیسیون فلسفه و روش‌شناسی، مبانی و روش تحول در علوم انسانی را بر اساس «فلسفه چگونگی» تشریح کرد تا علاقه‌مندان با تفکرات فرهنگستان علوم اسلامی قم در این باره از زبان یکی از اعضای هیات علمی آن آشنا شوند.دکتر خسرو باقری استاد دانشگاه تهران، در کمیسیون تعلیم و تربیت اسلامی، به ارائه مقاله خود با عنوان «نسبت تربیت اخلاقی و دینی» پرداخت. حجت‌الاسلام عبدالحمید واسطی نظریه خودش با عنوان «عدل شبکه‌ای» را ارائه کرد و حجت‌الاسلام احمد رهدار، حجت‌الاسلام سید محمود طیب حسینی، دکتر محمدمهدی مجاهدی و دیگران به ارائه نظریات و ایده‌های خود در زمینه‌های گوناگون مانند فلسفه، اقتصاد، علم دینی، تمدن‌سازی و... پرداختند. نظریاتی که در صورت جمع‌آوری و تدوین می‌تواند در کتابی مستقل، پژوهشگران را از آخرین دستاوردهای علوم انسانی اسلامی مطلع سازد و زمینه را برای انباشت تجربه‌های علمی و پیشرفت علوم فراهم آورد.اما همزمان با این کنگره برنامه‌ای در شبکه 4 تلویزیون با عنوان «همراه با خرد» پخش شد که هنوز هم در حال پخش است و قرار است در 10 قسمت شنبه‌ها و دوشنبه‌ها به روی آنتن برود. تاکنون چهار برنامه از مجموعه «همراه با خرد» با حضور دکتر عطاءالله رفیعی آتانی، عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت، دکتر علیرضا قائمی‌نیا عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی،  حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمدحسین شریفی عضو هیات علمی موسسه امام خمینی؟ره؟، دکتر محمود حکمت‌نیا معاون پژوهشی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، حجت‌الاسلام‌ دکتر علیرضا پیروزمند عضو هیات علمی فرهنگستان علوم اسلامی قم و اندیشمندان و اساتید دیگر برگزار شده و در این برنامه‌ها به موضوعات تخصصی که در کنگره علوم انسانی اسلامی مطرح بود، پرداخته شده است.
دوشنبه هفته جاری نیز، این برنامه با حضور حجت‌الاسلام‌ عبدالحمید واسطی استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و فرزاد جهان‌بین عضو هیات علمی دانشگاه شاهد با موضوع تمدن اسلامی پخش شد. در این برنامه واسطی به تشریح تعریف تمدن پرداخت و چهار مؤلفه را برای آن برشمرد. این چهار مؤلفه عبارت بودند از؛ شکل‌گیری شبکه‌ای از سیستم‌های کلان، تولید ساختاری از شبکه‌ها که فعالیت انسان را تنظیم می‌کند، پاسخگویی به تمام سطوح نیازهای انسان، کارآمدی؛ یعنی نسبت هزینه منفعت‌ها در فضای رقابت باید مثبت باشد یعنی نسبت به رقیب دسترسی و پایداری و کیفیت برتر را داشته باشد.صحبت‌های جهان‌بین نیز حول مبحث رابطه فرهنگ و تمدن بود و او فرهنگ را پایه تمدن دانست و درباره جایگاه علوم انسانی و اجتماعی اسلامی برای تأسیس تمدن نوین اسلامی گفت: تفاوت تمدن‌ها در عینیت یافتگی خود را آشکار می‌کند. ما دارای مبانی نظری در مبانی هنجارشناختی هستیم که پرسش‌های مهم و پایداری هستند و باید بشر به آنها پاسخ دهد. بر اساس مبانی هنجارشناختی نظام‌های نظری و عملی شکل می‌گیرد و بر اساس نظام‌ها نهادها و سیستم‌ها را می‌سازیم. اینکه نظام اقتصادی و سیاسی ما چگونه باید باشد در نوع مبانی مشخص می‌شود.علاوه‌بر برنامه همراه با خرد، برنامه دیگری درباره علوم انسانی اسلامی از تلویزیون پخش شد. برنامه‌ای با عنوان «گستره شریعت» که در دو قسمت با حضور اساتید برجسته‌ای مانند دکتر مهدی گلشنی، دکتر عبدالحسین خسروپناه، دکتر قاسم پورحسن و دکتر سعید زیباکلام، به صورت میزگرد آرای موافقان و مخالفان علوم انسانی اسلامی را به نمایش گذاشت.اگر بسیاری از اقدامات صورت گرفته در زمینه علوم انسانی اسلامی که به آن اشاره شد، شکل مبنایی و انتزاعی به خود گرفته است اما به‌موازات آن تلاش‌های انضمامی نیز برای تبیین پدیده‌های عینی اسلامی و ایرانی مانند پدیده راهپیمایی اربعین در حال انجام است. از این میان می‌توان به تلاش‌های مدرسه آفاق حکمت اشاره کرد که مدتی است درس‌گفتارهای حضوری و مجازی درباره موضوعات مختلف علمی و به‌ویژه «تاریخ» علوم حوزوی و دانشگاهی برگزار می‌کند و اخیراً یکی از درس گفتارهایش را به موضوع ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی کنگره عظیم اربعین اختصاص داده است و به این منظور از اساتیدی مانند آیت‌الله مصباح یزدی، آیت‌الله حائری شیرازی، آیت‌الله محسن اراکی، دکتر حسین کچویان و دکتر علیرضا شجاعی زند، بهره برده است.یکی دیگر از دستاوردهای پژوهشی در این زمینه انتشار کتابی با عنوان «پیاده‌روی اربعین: تأملات جامعه‌شناختی» از سری «کتاب‌های سرو» است که به گفته آقای محسن حسام‌مظاهری سرپرست این پروژه قرار است به‌زودی منتشر شود. به گفته حسام‌مظاهری این کتاب تلاش دارد روایتی جامعه‌شناختی و بی‌طرفانه و فارغ از تعلقات مذهبی و حتی با سویه انتقادی از مناسک مربوط به اربعین ارائه دهد و از مجموعه مقالاتی تشکیل شده که توسط پژوهشگران عمدتاً جوان نگارش شده است.یکی دیگر از اتفاقاتی که هفته گذشته افتاد برگزاری کارگاه‌های آموزشی روش «مردم‌نگاری و مشاهده مشارکتی» ویژه راهپیمایی اربعین بود. دکتر سهیلا صادقی، استاد روش‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی به تدریس این روش پرداخته و بسیج دانشجویی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران دکتر مهرداد عربستانی را برای تدریس مردم‌نگاری اربعین و آقای محمد رضوانی‌پور را برای تدریس عکاسی اربعین دعوت کرده است.به نظر می‌رسد در شرایطی که کفه موضوعات کلی و انتزاعی در حوزه علوم انسانی اسلامی سنگینی می‌کند، پرداختن به اتفاقات واقعی که جلوی چشمان پژوهشگران علوم اجتماعی در حال رخ دادن است و تهیه روایت دست‌اول و محققانه از این اتفاقات می‌تواند نقش مهمی تولید علم بومی داشته باشد.

 

captcha
شماره‌های پیشین