347
دوشنبه، ۰۸ آبان ۱۳۹۶
14
گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام پورحسینی درباره تأثیر شاهنامه

باید تعصبات را کنار گذاشت

نگاهی به رزم و بزم در خرد ایرانی

پهلوان ایرانی با معنی می جنگد

جنگ و نهاد جنگ در فرهنگ ایرانی، جنگ قومی نیست. چنانچه ایران اساساً یک ایده قومی نیست. ایده ایران در بنیاد خودش، نه ایده‌ای قومی است و نه ناسیونالیستی به معنی مدرن کلمه. ایران نماینده حقیقت در کلیت و وحدتش است. در توضیح باید به مساله فلسفی «نظم و تضاد» یا «وحدت و کثرت» یا «جمعیت و پریشانی» که در فرهنگ ما عمیقاً بدان توجه شده بازگردیم؛ آغاز داستان، پادشاهی کیومرث است. او شاه ایران نیست. شاه جهان و نخستین انسان است. شاهان بزرگ شاهنامه تا قبل از تقسیم زمین شاه جهان‌اند و مساله جهان، حقیقت و مردم در کار است. جهان یکپارچه و به تعبیر قرآن «امت واحده»؛ کان الناس امه واحده.

صبح نو

گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام پورحسینی درباره تأثیر شاهنامه

باید تعصبات را کنار گذاشت

رستم، نام‌آورترین چهره اسطوره‌ای در شاهنامه و بالطبع مهم‌ترین چهره اسطوره‌ای ادبیات فارسی است. او فرزند زال و رودابه است و تبار پدری رستم به گرشاسپ - پهلوان اسطوره‌ای و چهره برتر اوستا - و از طریق گرشاسپ به جمشید می‌رسد. به بهانه تولید مجموعه پویانمایی رستم دستان، مصاحبه‌ای را با کارگردان این مجموعه حجت‌الاسلام و المسلمین سید علی پورحسینی ترتیب داده‌ایم که پیش روی شماست.
  به‌عنوان یک طلبه، چرا می‌خواهید رستم را معرفی کنید؟
این سؤال شما را پررنگ‌تر می‌کنم؛ راستی چرا همیشه در فرم‌ها اسم پدر را می‌خواهند؟ در قرار دادها نام خودتان را که می‌نویسند بماند؛ نام پدرتان را هم می‌نویسند؟ جوابش روشن است چون می‌خواهند هویت شما را بدانند، شاهنامه برای مردم ایران حکم هویت ایرانیان را دارد، شناسنامه قهرمانان ایران را می‌توان به‌نام رستمیان گرفت.
  چه تعبیر جالبی، اما ما که رستم را می‌شناسیم؟
حالا که این ادعا را می‌کنید اجازه دهید چند تا سؤال بپرسم؟ گرشاسپ کیست؟ زواره کیست؟ با شغاد چه ارتباطی دارد؟ طوس قبل از اینکه اسم یک منطقه باشد آیا اسم کسی بوده؟ چه کسی؟ طوس چه ارتباطی با نوذر دارد یا چه ارتباطی با زرینه‌کفش دارد، اگر بخواهم از افرادی چون افراسیاب، بهرام، کیکاوس، کیخسرو، سیاوش و دیگر شخصیت‌های مرتبط با رستم بپرسیم آن وقت خواهید دانست که از رستم خیلی چیزی نمی‌دانیم...
  حالا می‌شود کمی در مورد این شخصیت‌ها برایمان بگویید؟
گرشاسپ پهلوانِ بزرگِ ایرانی و نیای بزرگِ رستم و ناموَر به اژدهاکُش است. این پهلوان از چهره‌های نامدارِ اساطیر ایران است. او را نباید با گرشاسپ پادشاهِ پیشدادی اشتباه گرفت. زواره، پسر زال، یکی از پهلوانان شاهنامه‌است. او و برادرش رستم به‌دست برادر ناتنی‌شان شغاد کشته شدند. طوس پسر نوذر یکی از پهلوانان بزرگ شاهنامه و سپهدار سپاه ایران است. وی ملقب به زرینه‌کفش است. پدر وی نوذر شاه ایران بود که در جنگ با تورانیان به‌دست افراسیاب اسیر و سپس کشته شد. پس از مرگ نوذر بزرگان ایران به دلیل اینکه طوس و گستهم فرزندان وی را لایق پادشاهی نمی‌دیدند، شخص دیگری به‌نام زو را به شاهی برگزیدند.
بهرام، پهلوانی ایرانی در دوران کیکاوس و کیخسروست که آوازه او برای کارهای دلیرانه‌ای است که در جنگ‌ها انجام داده است. شما نگاه کنید شاهنامه چه دریایی است و چه داستان‌هایی دارد که می‌تواند هر یک از این داستان قالبی برای انتقال معارف و اندیشه‌های ناب باشد.
  شما که حوزوی هستید چرا این بار شاهنامه را برای داستان‌های خود انتخاب کردید؟
اول از همه باید بگویم شاهنامه فردوسی بزرگ‌ترین کتاب به زبان پارسی است که در همه جای جهان مورد توجه قرار گرفته‌است و مهم‌ترین دلیل آن بازگردانی‌های گوناگون آن و پژوهش‌های گسترده و همه‌جانبه درباره آن در زبان‌های خارجی است. پس ما روی یکی از شاهکارهای جهان دست گذاشته‌ایم که ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های فراوانی دارد و دوم اینکه مخاطب شناسی و ذائقه مخاطب یکی از عوامل بسیار مهم در موفق شدن تولیدات است. باید تعصبات را کنار گذاشت همان گونه که ما حوزویان سرزنش می‌کنیم کسانی را که خود را محروم کرده‌اند از معارف قرآنی، تنها به این بهانه که چون زبانش عربی است و ما فارس هستیم. همین گونه نباید خودمان در دام الفاظ گیر کنیم و تنها به این بهانه که چون دین ما عربی است پس دیگر زبان‌ها چیزی برای بیان ندارند، در حالی که باید از این فرمایش حضرت علی ؟ع؟ الگوی رفتاری بسازیم که می‌فرمایند: اُنْظُرْ الی مَا قَالَ، و لا تَنْظُر إِلَی مَنْ قَالَ. مخاطب ما کودک و نوجوان است و یکی از نیازهای که مخاطبان ما دارند بازی کردن با آنها به خصوص بازی‌های تخیلی است، با داستان سرایی آن هم داستان‌های فاخری چون داستان‌های شاهنامه به خوبی می‌توان این نیاز را برطرف کرد. داستان‌های شاهنامه برای مربی بستری مناسبی در انتقال اطلاعات دینی و مذهبی به وجود می‌آورد؛ همان کاری که فردوسی در زمان خودش به خوبی انجام داد. اکنون پدران و مادران و مربیان می‌توانند انجام دهند. در شاهنامه مرامی و سلوکی را مشاهده می‌کنید که حرف ناب اسلام از زبان یک ایرانی است. پس سراغ شاهنامه رفتن حوزوی و دانشگاهی ندارد همانگونه که سراغ قرآن رفتن، عرب و عجم ندارد.
   فکر می‌کنید با تولید این اثر می‌توانید شاهنامه و رستم را به خوبی برای کودکان معرفی کنید؟
اگر بگویم نه راحت‌تر هستم، چون هدف ما این نبوده. برای معرفی شاهنامه و رستم این کار خیلی خیلی کوچک است باید یک فرایند تکاملی برای این هدف چیده شود که در کنار تولید انواع مجموعه‌های انیمیشنی، بازی‌های مختلف هم تولید شوند، البته کارهایی تاکنون مثل، افسانه رستم، گرشاسپ، سیاووش، رستم و سهراب تولید شده‌اند اما برای رسیدن به این هدف عالی که معرفی شاهنامه و رستم باشد، بسیار کم و ناچیزند.

 

captcha
شماره‌های پیشین