sobhe-no.ir
1
دوشنبه، ۲۴ مهر ۱۳۹۶
6

دستیابی به آرای جهان‌شناسانه رهبر معظم انقلاب

سه زاویه از جریان اندیشه رهبر معظم انقلاب

نظام فکری منضبط و منسجم

دو جلد کتاب «منظومه فکری آیت الله العظمی خامنه‌ای» مجموعه‌ای است که با مدیریت و تحت اشراف استاد بزرگوار و گرانقدر جناب حجت الاسلام دکتر خسروپناه به فرجام رسیده است. ساختار این طرح کلان با هدف تبیین علمی نظام کنشی، بینشی و منشی رهبر معظم انقلاب برای استفاده اهل تحقیق، تدوین شده است. در این پروژه تلاش شده تمام ابعاد فکری رهبر انقلاب مورد نظر قرار گیرد و مجموعه مقالات تا حد ممکن تصویری کامل و منسجم از نظام فکری ایشان ارائه کند. وظیفه تدوین و گزارش سه‌بعد از اندیشه رهبر انقلاب به این حقیر سپرده شد: نظام علمی، نظام اقتصادی و پیشرفت. تلاش شد در این سه مقاله تا حد ممکن تصویری کامل و منسجم از نظام فکری رهبر انقلاب عرضه گردد.

صبح نو

دستیابی به آرای جهان‌شناسانه رهبر معظم انقلاب

اهمیت جهان‌شناسی‌ها بر کسی پوشیده نیست. برنامه‌ریزی‌های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی برایدئولوژی‌ها (باید و نبایدها) و ایدئولوژی‌ها بر جهان‌بینی‌ها مبتنی‌اند و بخشی از جهان‌بینی‌ها را جهان‌شناسی‌ها تشکیل می‌دهند. از این جهت شناخت آرای جهان‌شناسانه آنانی که رهبری امتی را بر عهده دارند، از مهمترین فعالیت‌های پژوهشی به شمار می‌آید.
به منظور دستیابی به آرای جهان‌شناسانه رهبر معظم انقلاب اسلامی، نوشتار حاضر در سه محور کلان تنظیم شده است:
1. بخشی به مباحث مقدماتی که شامل تبیین چیستی، ضرورت، جایگاه و مبانی جهان‌شناسی است، اختصاص یافته که موارد زیر را می‌توان به اجمال حاصل این قسمت برشمرد:
الف. در تبیین چیستی جهان‌شناسی گفته شده است که جهان‌شناسی می‌تواند برداشت جزیی یا کلی از جهان باشد. از بین گونه‌های مختلف جهان‌شناسی، بینش فلسفی بر اساس نگاه اسلام به جهان مورد توجه این نوشتار است.
ب. ضرورت پرداختن به مباحث جهان‌شناسانه از آن جهت است که جهان‌بینی یک آیین و مسلک، به منزله زیرساز و تکیه‌گاه فکری آن مکتب به شمار می‌رود و در واقع «چرا» ی هر ایدئولوژی و انتخاب نوع خاصی از زندگی و برنامه‌ریزی‌ها، به نوع برداشت کلّی آن‌ها از هستی و جهان، حیات و زندگی و آغاز و انجام امور، وابسته است.
تبیین کارکردهای جهان شناسی در نظامات اجتماعی از جمله چیزهایی که نقش اساسی در تبیین ضرورت پرداختن به اینگونه از مباحث دارد.
ج. در بحث مبانی، ضمن امکان پذیر دانستن جهان، بیان شده که دیدگاه رئالیستی مورد پذیرش است و باید به وجود جهان و واقعیتی خارج از ظرف ذهن اذعان کرد.
ذهن انسان این توانمندی را دارد که به درک واقعیات نائل آید. بر این اساس نسبی‌گرایی معرفت‌شناختی و شکاکیت، مورد پذیرش نیست.
2. محور دوم این نوشتار به ویژگی‌های کلیِ جهان اختصاص دارد.
از جمله مسائل جهان‌شناسی که از منظر رهبر معظم انقلاب به آنها توجه شده، موارد زیر می‌باشد:
الف. جهان ماهیت از اویی و به سوی اویی دارد.
ب. زیبا، هماهنگ، متقن و برخوردار از نظم و مراتب است.
ج. نظام علیّ و معلولی حاکم بر آن و سنت‌های قطعی در آن جریان دارد.
د. در جهان غلبه با خیر است و آنچه شرّ به شمار می‌آید در مقیاس کلی خیر است.
ه. همچنین عالم آخرت بخشی از جهان است که اصالت از آن اوست.
این عناصر در مجموع یک نظام بینشی را شکل خواهند داد که در عین سازگاری باهم، ارتباط تنگاتنگی با سایر نظام‌های بینشی دارند. به بیانی دیگر؛ این عناصر بینشی در حوزه جهان از سویی باهم و از سویی دیگر با نظام‌های بینشی دیگر مثل خداشناسی، انسان‌شناسی، ولایت‌شناسی، جامعه‌شناسی سازگار و در ارتباط هستند و همگی به مثابه یک سیستمِ هماهنگ در راستای تحقق کمال و قرب الی الله مورد لحاظ قرار می‌گیرند.
 در این نظام بینشی کلان، توحید پایه و اصل است که تفسیر انسان، جامعه و جهان بر اساس آن صورت می‌پذیرد.
3. بخش پایانی این مقاله به کارکردهای عناصر جهان‌شناسی در نظام‌های ارزشی و کنشی، اختصاص یافته است.
بی‌گمان باور به عناصری غیر از آنچه در این نوشتار به آن اشاره شد، می‌تواند نظام‌های ارزشی و کنشی متفاوتی را به بار آورد که در آنها محور سود مادی و پیشرفت دنیایی است. به روح علمی توجه ویژه‌ای نمی‌شود. یأس و ناامیدی بر آن حکمفرماست، عدالت در آن ارزش کلیدی به شمار نمی‌آید و .... .

  یادداشت   قاسم ترخان
عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و
اندیشه اسلامی

captcha
شماره‌های پیشین