334
چهارشنبه، ۱۹ مهر ۱۳۹۶
3
دو توافق پرابهام هسته ای

از سعدآباد تا برجام حلوایی که دهان را شیرین نکرد

سخنان اخیر رییس جمهور در دانشگاه تهران، دوباره حافظه تاریخی خیلی‌ها را حساس کرده تا ضمن مرور گذشته، نحوه تعامل یک تفکر خاص داخلی با غربی‌ها، قدری واقع‌بینانه‌تر به آنچه با عنوان «برجام» میان ایران و غرب گذشته است، نگاهی بیندازند.

دوگانه صلح و جنگ یا حق و باطل

صبح نو

دو توافق پرابهام هسته ای

از سعدآباد تا برجام حلوایی که دهان را شیرین نکرد

سخنان اخیر رییس جمهور در دانشگاه تهران، دوباره حافظه تاریخی خیلی‌ها را حساس کرده تا ضمن مرور گذشته، نحوه تعامل یک تفکر خاص داخلی با غربی‌ها، قدری واقع‌بینانه‌تر به آنچه با عنوان «برجام» میان ایران و غرب گذشته است، نگاهی بیندازند.

شنبه 15 مهرماه بود که حجت‌الاسلام حسن روحانی به دانشگاه تهران رفت تا با حدود دو هفته تأخیر، در مراسم آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها سخنرانی کند. رئیس دولت در میانه سخنانش و آنجایی که حرف از نقد منصفانه و تحمل یکدیگر به میان آورده بود، با این عبارت که «برخی‌ها نان‌شان را در دعوا می‌بینند» پای توافق هسته‌ای ایران و 1+5 یا همان «برجام» را پیش کشید و گفت: « در مذاکرات هسته‌ای قدرت سیاسی‌مان را برای جهانیان روشن کردیم، دیپلمات‌های ما آنقدر قدرتمند هستند که با ۶ قدرت جهانی مذاکره کنند و به توافق برسند».
روحانی در ادامه، انگار که نیم‌نگاهی هم به بلاهای رژیم ایالات متحده آمریکا بر سر برجام داشته باشد، گفت: «امروز اگر آمریکا تخلف کند، همه دنیا آمریکا را محکوم می‌کنند نه‌ایران را؛ بعد می‌گویند چرا به آمریکا اعتماد کردید؟ قرآن به پیغمبر ؟ص؟ می‌گوید که «تو معاهدات فراوانی با کفار بستی و هر دفعه هم آنان نقض کردند». آیا پیامبر (ص) ضرر کرد؟ کسی آنجا پیدا می‌شد و می‌گفت نعوذ بالله پیامبر (ص) ساده‌لوح بود؟ کسی که نقض عهد می‌کند، حیثیت خود را زیر پا می‌گذارد؛ ما راه درست را انتخاب کردیم».
بماند که رییس جمهور «حوزوی» کشور، اشاره‌ای به ادامه همان آیه در سوره انفال نکرد که می‌فرمایید «اگر خوف آن داشتی که گروهی (در پیمان) خیانت کنند، تو نیز عهدشان را به سوی آنان بینداز؛ همانا خداوند خائنان را دوست ندارد»  اما گذشته از این حرف‌ها و احتجاج‌ها، شاید بیم رییس دولت از رفتار آینده رییس جمهور تازه‌کار و جنجالی آمریکا در قبال برجام بوده که این را هم از بیان نینداخت: «ما در توافق برجام به منافعی رسیدیم که غیرقابل بازگشت است؛ هیچ‌کس نمی‌تواند آن را برگرداند؛ نه ترامپ، بلکه ۱۰ ترامپ دیگر هم در دنیا درست شود، آن‌ها غیرقابل بازگشت است».
دونالد ترامپ رییس جمهور جمهوریخواه آمریکا، پیش از این اعلام کرده بود که در ماه اکتبر نظرش را درباره برجام اعلام خواهد کرد. اشاره ترامپ به پایان موعد 6 ماهه تعلیق (waive) تحریم‌های هسته‌ای آمریکا علیه ایران بود که به طور دقیق‌تر در 15 اکتبر (23 مهر) فرا می‌رسد و حالا او باید نظرش را درباره آینده تحریم‌های هسته‌ای اعلام کند؛ اتفاقی که البته به نظر برخی‌ها ممکن است کمی زودتر و در 12 اکتبر (پایان هفته جاری) تکلیفش معلوم شود. حالا باید دید، توافقی که به گواهی دو گزارش برجامی کمیسیون امنیت ملی مجلس از زمان آغاز اجرا تاکنون ده‌ها بار به اشکال و بهانه‌های مختلف نقض شده و در داخل فقط با تهدید کردن طرف مقابل به اقدام متقابل از سوی دولتی‌ها مواجه شده، در ادامه چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد و در صورت خروج آمریکا از برجام یا سنگ‌اندازی جدید و شیطنت‌آمیز آنها در مسیر کسب منافع ایرانیان، چه بلای جدیدی بر سر آن خواهد آمد؟

آزموده را آزمودن خطاست
حلوا حلوا کردن‌های برجام توسط بانیان و طرفداران پر و پا قرص آن در شرایطی ادامه می‌یابد که هنوز تأثیر آن در زندگی مردم و اقتصاد کشور و «چرخ کارخانه‌ها» به طور ملموس دیده نمی‌شود و به روایت نشریه نیویورکر، همین شرایط باعث شده است تا دکتر ظریف اخیراً در اجلاس وزرای خارجه 1+5 بگوید: « ما هنوز نمی‌توانیم در انگلستان یک حساب بانکی باز کنیم»! اما آیا تجربه‌ای از گذشته وجود نداشت که امروز به این وضعیت مبتلا نشویم؟!
14 سال پیش بود که وزرای خارجه انگلیس، فرانسه و آلمان در پی سناریوسازی آمریکا و منافقین علیه برنامه هسته‌ای ایران به تهران آمدند و در پی چند دور گفت وگو با تیم ایرانی - به سرپرستی حسن روحانی - در تاریخ 29 مهرماه 1382 توافقی را با طرف ایرانی امضا کردند که به «بیانیه تهران» یا «بیانیه سعدآباد» معروف شد.
نتیجه این توافق 3 بندی، تعلیق داوطلبانه تمام فعالیت‌های هسته‌ای ایران با هدف اعتمادسازی عنوان شد.
در بخشی از این توافق آمده بود: «دولت ایران تصمیم گرفته است که با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کامل نماید تا به الزامات و پرسش‌های باقی‌مانده آژانس، به صورت شفاف بپردازد و آنها را حل و فصل نموده و هرگونه قصور احتمالی را در چارچوب آژانس روشن نموده و اصلاح کند. برای ارتقای اعتماد و با نظر به رفع همه موانع برای همکاری در عرصه هسته‌ای، دولت ایران با دریافت توضیحات ضروری تصمیم گرفته است که پروتکل الحاقی را امضاء و فرایند تصویب را آغاز کند. دولت ایران تا پیش از تصویب پروتکل، به عنوان تأییدی بر حسن نیت خود، به همکاری با آژانس مطابق با این پروتکل ادامه خواهد داد؛ همچنین دولت ایران درحالی که درچارچوب نظام عدم گسترش، حق دارد انرژی هسته‌ای را برای اهداف صلح‌آمیز توسعه دهد، داوطلبانه تصمیم گرفته است که همه فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری را به صورتی که آژانس تعریف می‌نماید، تعلیق نماید» و در عوض، طرف مقابل هم متعهد شده بود که «حق ایران را برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای برابر با پیمان عدم گسترش سلاح هسته‌ای NPT شناسایی می‌کند»! و از ارجاع پرونده ایران از آژانس به شورای امنیت جلوگیری کند.
این توافق همان روزها هم با واکنش‌ها و سر و صداهای مختلفی روبه‌رو شد؛ از تجمع دانشجویان در مقابل محل مذاکرات گرفته تا اظهارنظرهای سیاسیون درباره آن. حمیدرضا آصفی سخنگوی وقت وزارت خارجه یکی از این مقامات بود که گفت: «كشورهای اروپایی قصد ندارند نظر خود را به جمهوری اسلامی ایران تحمیل كنند؛ بحث و گفت‌وگو بر سر رسیدن به توافقی است كه مورد قبول دو طرف باشد»، اما شاید گویاترین اظهارنظر برای علی لاریجانی بود که با عنوان «دُر غلطان در برابر آب نبات» از توافق سعدآباد یاد کرد و 4 سال بعد در سال 1386 هم که خودش مدیریت مذاکرات هسته‌ای را برعهده داشت، در جمع دانشجویان دانشگاه صنعتی اصفهان تاکید کرد: «در آن زمان كه آقای روحانی مسوول مذاكرات مسائل هسته‌ای ایران بودند، از راه‌هایی استفاده می‌كردند كه راه‌های صحیحی برای مذاكره نبود و من مکرراً به آنها در خصوص عواقب این گونه مذاكرات هشدار داده‌ بودم و هنوز هم معتقدم در آن زمان دُر غلطان را دادیم و آب‌نبات
 گرفتیم».
تونی بلر نخست وزیر وقت انگلستان هم درباره توافق سعدآباد در مستند شبکه BBC گفته بود: «ما میوه حمله نظامی به عراق را در سعدآباد چیدیم»! با وجود این توافق هرچند داوطلبانه و موقت، اما پر از ابهام و عقب‌نشینی، خبری از اعتمادسازی طرف مقابل نشد و زیاده‌خواهی‌های تمام‌نشدنی طرف غربی از جمله در مذاکرات بروکسل در فوریه 2004 و موارد بعدی آن، باعث شد تا پس از اشاره رهبر انقلاب مبنی بر «توقف عقب‌نشینی در همان دولتی که عقب‌نشینی در آن شروع شده است» در تابستان 1384 و اواخر دولت اصلاحات، روند اقدامات داوطلبانه با فک پلمب تاسیسات بازفرآوری اصفهان متوقف و پیشروی آغاز شود.
حالا مرور تجربه تلخ و تاریخی اعتماد بیجا به غرب و امید بستن به وعده‌های آن، این سؤال را پیش می‌آورد که اصرار بر آزمودن تجربه‌های آزمون شده قبلی چیست و چرا به‌جای اندکی تأمل و تحمل و البته تکیه به داخل، یک روز منتقدان دلسوز نواخته و روز دیگر آیات قرآن به دلخواه تعبیر و تفسیر می‌شوند؟ 

captcha
شماره‌های پیشین