323
یکشنبه، ۰۲ مهر ۱۳۹۶
8

خبر

حباب ادعاها درباره افزایش سطح آب دریاچه ترکید

نمک روی زخم خشک ارومیه

تراز دریاچه ارومیه در شهریورماه امسال ۲۰ سانتی متر کمتر از سال گذشته بود که موضوع نگران‌کننده‌ای است چون قرار بود هر سال روند تراز مثبت باشد و تراز امسال نسبت به سال قبل کمی کمتر است. این کاهش تراز زنگ خطری برای ادامه حیات این دریاچه است که سال‌هاست دچار روند خشکی شده است. دریاچه ارومیه در شمال غربی کشور و در دو استان آذربایجان غربی و شرقی قرار گرفته است. مساحت این دریاچه در تابستان 1393 حدود 6 هزار کیلومتر مربع و بیست و پنجمین دریاچه بزرگ دنیا از نظر مساحت و بزرگ‌ترین دریاچه داخلی ایران و دومین دریاچه بزرگ آب شور دنیا بود که مدت‌هاست رو به زوال رفته و این دریاچه را به خشکی رسانده است.

صبح نو

حباب ادعاها درباره افزایش سطح آب دریاچه ترکید

نمک روی زخم خشک ارومیه

تراز دریاچه ارومیه در شهریورماه امسال ۲۰ سانتی متر کمتر از سال گذشته بود که موضوع نگران‌کننده‌ای است چون قرار بود هر سال روند تراز مثبت باشد و تراز امسال نسبت به سال قبل کمی کمتر است. این کاهش تراز زنگ خطری برای ادامه حیات این دریاچه است که سال‌هاست دچار روند خشکی شده است. دریاچه ارومیه در شمال غربی کشور و در دو استان آذربایجان غربی و شرقی قرار گرفته است. مساحت این دریاچه در تابستان 1393 حدود 6 هزار کیلومتر مربع و بیست و پنجمین دریاچه بزرگ دنیا از نظر مساحت و بزرگ‌ترین دریاچه داخلی ایران و دومین دریاچه بزرگ آب شور دنیا بود که مدت‌هاست رو به زوال رفته و این دریاچه را به خشکی رسانده است.

در این مدتی که دریاچه ارومیه روند خشکی را آغاز کرده همایش‌ها و جلسات فراوانی برای بررسی علل و تبعات از بین رفتن آن، برگزار شده که نتیجه‌اش چیزی جز کُند شدن روند خشکی نبوده و گویا اقدام موثری در احیای این دریاچه صورت نگرفته است. در طول چند سال اخیر متخصصان زیادی برای بررسی علل و جلوگیری از خشکی این دریاچه پای کار آمدند اما جواب قطعی و درستی برای این اتفاق‌نداشتند.
در زمان زمام داری خانم معصومه ابتکار هر روز خبرهایی از احیای این دریاچه و بالا آمدن سطح آب به گوش می‌رسید که انگار بیشتر جنبه سیاسی و تبلیغاتی داشت تا بتواند صدای منتقدان به سوء مدیریت خود را برطرف کند اما واقعیت روشن و واضح است. اتفاقی که افتاده این است که دریاچه ارومیه جایگاه خود را در بین بیست و پنج دریاچه بزرگ دنیا از دست داده و کاری که مسوولان کرده‌اند تشکیل جلسه‌های بدون خروجی مثبت بوده است.
آقای علی حاجی مرادی، مسوول واحد سیاستگذاری دفتر تلفیق و برنامه‌ریزی ستاد احیای دریاچه ارومیه با تاکید بر اینکه افزایش حجم دریاچه ارومیه در ماه‌های سرد سال و کاهش آن در ماه‌های گرم سال، امری طبیعی و قابل انتظار در تمامی دوره‌های تاریخی بوده، گفته است: «آنچه به عنوان تغییرات غیرقابل انتظار و البته نگران کننده دریاچه ارومیه باید به آن توجه کرد، تغییرات تراز دریاچه ارومیه در هر روز نسبت به تاریخ مشابه آن در سال گذشته است. در واقع اگر تراز دریاچه ارومیه در ۳۱ تیر ۱۳۹۶ کمتر از تراز آن در ۳۱ تیر ۱۳۹۵ بود، این نشانه بروز مشکلی در وضعیت دریاچه ارومیه است.»
این حرف خود نشان می‌دهد که ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه به انتظار رحمت الهی نشسته و تنها کارش دعا کردن است تا این دریاچه احیا شود.

از شعار تا عمل
احیای دریاچه ارومیه در فهرست شعارهای انتخاباتی آقای حسن روحانی در دوران نامزدی انتخابات سال ۹۲ قرار داشت، به‌طوریکه سه ماه مانده به آغاز انتخابات ریاست جمهوری، روحانی در جمع هواداران خود در ورزشگاه شهید آهندوست ارومیه با بیان اینکه نخواهیم گذاشت دریاچه ارومیه خشک شود، گفته بود: «من به شما قول می‌دهم که اگر بار مسوولیت اجرایی کشور را بر دوش من قرار دادید، در نخستین روز دولت، حل مشکل دریاچه ارومیه در دستور کار قرار خواهد گرفت.»
همین شعارهای سفت و سخت رییس جمهور در مورد احیای دریاچه ارومیه در کنار محیط زیستی خواندن دولت توسط او بود که باعث شد این موضوع از ابتدای روی کار آمدن دولت یازدهم مورد توجه اصحاب رسانه قرار بگیرد و احیای دریاچه ارومیه به مطالبه‌ای ملی تبدیل شود و ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه پدید آید.
در مدت چهار سال گذشته مسوولان محیط زیست اوضاع احیای دریاچه را خوب ارزیابی و اخبار مربوط به سرعت خشک شدن آن را تکذیب می‌کردند اما این تکذیب‌ها هم کمکی به حل موضوع نکرد. برخی علت خشک شدن این دریاچه را ساخت سد در مسیر رودهایی می‌دانند که به این دریاچه می‌ریختند و معتقدند علت اصلی وضعیت امروز است و برخی هم افزایش زمین‌های زراعی که از آب این دریاچه تغذیه می‌شوند. برداشت‌های بی‌رویه نمک و تخریب بستر دریاچه نیز از دیگر عللی است که برای خشک شدن مطرح می‌شود.
خشک شدن دریاچه ارومیه علل متعددی دارد و بسته به اینکه کدام نهاد دولتی به این موضوع بپردازد، علل خشک شدن دریاچه ارومیه هم برجسته یا کمرنگ می‌شود. مثلاً وزارت نیرو بر مساله اقلیم تاکید دارد و معتقد است اقلیم این منطقه و به‌ویژه خشکسالی های ادواری، نقش اساسی در این امر داشته است. کارشناسان دیگر، تاثیرات اقلیمی را می‌پذیرند ولی موارد دیگر را مهم‌تر می‌دانند. مثلاً بر نقش سدهای ساخته شده در آن منطقه تاکید‌می‌کنند.
به نظر می‌رسد در توسعه منابع آبیاری، جوانب زیست محیطی امر، آن طور که باید و شاید مورد بررسی قرار نگرفته‌اند. عامل دیگر توسعه کشاورزی نامتعارف در این منطقه محسوب می‌شود که در 30 سال اخیر سطح کشت اطراف دریاچه ارومیه و حوضه آبی دریاچه افزایش یافته و مصرف آب در این منطقه به شکل قابل توجهی بالا رفته است.
در اثر این وضع، آب زیرزمینی که یکی از منابع تغذیه دریاچه بود تقریباً به صفر رسیده است. یعنی هیچ نشری از آب‌های زیرزمینی به سوی دریاچه وجود ندارد. چاه‌های حفرشده، مانع نشر آب زیرزمینی به دریاچه می‌شوند. حتی آب زیرزمینی جریان عکس پیدا کرده و در نتیجه، آبی که الان برای کشاورزی استفاده می‌شود، کیفیت مطلوبی ندارد. علاوه‌بر افزایش سطح کشت، الگوی کشت هم در جهت محصولات آب بر تغییر کرده است. باغ که مصرف آبش خیلی بالاست، در اطراف دریاچه خیلی زیاد شده است. علت هر آنچه هست باید در چهار سال گذشته ریشه یابی و برطرف می‌شد در‌حالی‌که هر روز شاهد اخبار ضد و نقیضی درباره بهبود یافتن یا وخیم‌تر شدن اوضاع‌هستیم.

عضو کمیسیون کشاورزی: اطلاعی ندارم!
پروژه احیای دریاچه ارومیه به عنوان بزرگترین دریاچه داخلی ایران این روزها به بن بست رسیده و نگرانی‌های این منطقه از کاهش تراز آب دریاچه و تبعات آن افزایش یافته است. گاهی اوقات نمایندگان مجلس نیز واکنش‌هایی را در قبال این اتفاق نشان می‌دهند که در برخورد و پرس‌و‌جو دیدگاه‌های آنها عوض می‌شود.
در این بین نیز نمایندگان مجلس شورای اسلامی به‌عنوان مطالبه‌گران حقوق مردمی که باید بیشتر از فعالان محیط‌زیست برای احیای این دریاچه تلاش کنند، جواب‌های جالبی درباره سؤال «صبح نو» از وضعیت الان این دریاچه داشتند. آقای نظر افضلی عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی در گفت و گوی اختصاصی با روزنامه صبح نو در پاسخ به این سؤال که از آخرین وضعیت احیای دریاچه ارومیه چه اطلاعاتی دارید، می‌گوید: «من نبودم و مدتی درگیر جلسات بوده‌ام و اطلاع دقیقی از وضعیت دریاچه ارومیه ندارم. این هفته قرار است آقای عیسی کلانتری رییس سازمان محیط‌زیست برای ارائه توضیحات به کمیسیون بیاید و بعد از آن می‌توانم صحبت کنم.»
موضوع قابل توجه در این بخش این است که اکثر اعضای کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی در پاسخ به «صبح نو» درباره وضعیت دریاچه ارومیه در جواب به سؤال ما شخص دیگری را معرفی می‌کردند که آن شخص هم جواب تلفن خود را نمی‌داد و از این کمیسیون نتوانستیم به جایی برسیم.
وضعیت بی خبری نمایندگان خود نشان می‌دهد که دریاچه ارومیه از میان اولویت‌های آنان سقوط کرده است و این خبر خوبی برای مردم نیست. تنها دریاچه بزرگ و آب شور کشور در حالی در تب بی‌توجهی برخی مسوولان ارشد می‌سوزد و بخار می‌شود که هر سال بودجه‌ای چندین میلیاردی به ظاهر صرف احیای آن می‌شود.

94 درصد دریاچه خشک شده است
در هیاهوی خبری و مخابره اخبار مثبت درباره وضعیت دریاچه ارومیه از سوی برخی از مسوولان سازمان محیط زیست و ستاد ملی احیای این دریاچه و در بین بی‌خبری اعضای کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس، شاید به توان به مبارزات علنی یک نماینده در احیای دریاچه ارومیه اشاره کرد. آقای نادر قاضی‌پور نماینده مردم ارومیه و عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی همیشه از منتقدان وضعیت دریاچه و اقدامات مسوولان در احیای آن بوده و همیشه صراحتاً درباره آن سخن گفته است. وی در گفت‌و‌گوی اختصاصی با «صبح نو» درباره واقعیت‌های برنامه احیای دریاچه ارومیه صحبت کرد. قاضی پور با انتقاد شدید از وضعیت موجود دریاچه ارومیه و با بیان اینکه 94 درصد دریاچه ارومیه خشک شده، می‌گوید: «در سال‌های گذشته اقدام قابل توجهی برای احیای دریاچه به رغم اینکه بودجه‌های میلیاردی به گروه‌های داخلی و خارجی داده شد، صورت نگرفته و حالا چیزی حدود 6 درصد از این دریاچه باقی مانده و برنامه‌های احیا نیز جز حیف و میل کردن بیت‌المال چیز دیگری نبوده است.»
این نماینده مجلس ادامه می‌دهد: «با وجود اینکه آقای رییس جمهور درباره احیای دریاچه ارومیه شعارهایی را در زمان انتخابات داده بود اما هیچ‌یک از این شعارها نتوانست مانع خشک شدن این دریاچه شود و امروز خشک شدن دریاچه زندگی بیش از چهار میلیون نفر را در استان آذربایجان غربی به صورت مستقیم و حدود 15 میلیون نفر را به صورت غیر مستقیم تحت‌تأثیر قرار خواهد داد.»
نماینده ارومیه از کاهش تراز آب دریاچه نسبت به سال قبل خبر داده و اضافه می‌کند: «تراز آب دریاچه امروز 1270.32 است این میزان در مدت مشابه سال گذشته 1270.54 بوده و نشان دهنده کاهش 22 سانتی متری تراز این دریاچه است و با تعطیلی دو سد در ارومیه و سه هزار زمینی که کشاورزی و دامداری در آن انجام می‌شد، ستاد مرکزی احیای دریاچه ارومیه تبدیل به ستاد مرگ آذربایجان شده و هیچ‌گونه کار عملیاتی برای احیا صورت نگرفته است.»
قاضی‌پور می‌گوید: «ستاد احیای دریاچه ارومیه در دانشگاه صنعتی شریف که با صنعت سر و کار دارند تشکیل شده در حالی که باید در دانشگاه ارومیه تشکیل می‌شد و انتظار این بود که این ستاد در ارومیه تشکیل شود. قرار بود از رودخانه ارس و دو سد چلو گهره و کانی سیب برای دریاچه آب بیاورند که انجام نشد. سد چلو گهره به‌رغم اتمام پروژه آبگیری نشده و سد کانی سیب هم با ظرفیت پایین آبگیری شده است.»
وی با رد ادعای بالا آمدن آب دریاچه ارومیه از زمان فعالیت ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه می‌گوید: «آن روزی که ستاد این دریاچه را تحویل گرفت، سطح آب بالاتر از چیزی بوده که امروز هست و حرف‌هایی که درباره افزایش تراز آب گفته می‌شود دروغ است و قابل اعتنا نیست. وضعیت امروز دریاچه خود گویای عملکرد این ستاد است.»
واضح است که دریاچه ارومیه حال و روز خوبی ندارد و همه تعریف‌ها از بهبود وضعیت سرابی بیش نیست و از هیچ عبور کرده‌ایم. واقعیت پردازی در سایه اخبار مصلحتی که قصد دارد نگرانی در کشور را کاهش دهد، باعث شده تا خیلی‌ها در این رؤیا‌پردازی مسوولان، خود را غوطه‌ور کنند و با خیال احیای دریاچه آسوده‌خاطر باشند اما واقعیت این است که شاید با از بین رفتن کامل این دریاچه چند سالی بیشتر فاصله نداشته باشیم.

 

captcha
شماره‌های پیشین