316
چهارشنبه، ۲۲ شهریور ۱۳۹۶
10

اوباش اینترنتی

تولیدکننده زیلوهای حسینیه امام خمینی (ره) از زیرانداز غریب مانده ایرانیان می‌گوید

فرش سلامت را احیا کنیم

زیلو، زیراندازی تاریخی است که برخی معتقدند قدمتش به پیش از اسلام بر می‌گردد. زیلوبافی بخشی از صنایع دستی ایران است که تا دو سه دهه پیش، محل درآمد صدها خانواده در میبد بود ولی در سال‌های اخیر تعداد افرادی که هنوز به این هنر اشتغال دارند، بسیار کاهش یافته و این هنر کم‌کم به باد فراموشی سپرده می‌شود. برای اینکه بیشتر با این هنر و اهمیتش پی ببریم، در یک صبح زیبای شهریوری به یکی از کارگاه‌های زیلوبافی شهر میبد رفتیم و با آقای عبدالکریم غنی‌پور، یکی از قدیمی‌ترین زیلوبافان شهر و مدیر شرکت تعاونی زیلوبافان میبد هم‌کلام شدیم.

صبح نو

تولیدکننده زیلوهای حسینیه امام خمینی (ره) از زیرانداز غریب مانده ایرانیان می‌گوید

فرش سلامت را احیا کنیم

زیلو، زیراندازی تاریخی است که برخی معتقدند قدمتش به پیش از اسلام بر می‌گردد. زیلوبافی بخشی از صنایع دستی ایران است که تا دو سه دهه پیش، محل درآمد صدها خانواده در میبد بود ولی در سال‌های اخیر تعداد افرادی که هنوز به این هنر اشتغال دارند، بسیار کاهش یافته و این هنر کم‌کم به باد فراموشی سپرده می‌شود. برای اینکه بیشتر با این هنر و اهمیتش پی ببریم، در یک صبح زیبای شهریوری به یکی از کارگاه‌های زیلوبافی شهر میبد رفتیم و با آقای عبدالکریم غنی‌پور، یکی از قدیمی‌ترین زیلوبافان شهر و مدیر شرکت تعاونی زیلوبافان میبد هم‌کلام شدیم.

«شهر «تون» شهر بزرگی بوده است اما در آن وقت که من دیدم اغلب خراب بود و بر صحرایی نهاده است و آب روان و کاریز دارد و بر جانب شرقی باغ‌های بسیار بود و حصاری محکم داشت. گفتند در این شهر چهارصد کارگاه بوده است که زیلو بافتندی و در شهر درخت پسته بسیار بود.» ناصرخسرو قبادیانی قریب هزار سال پیش در سفرنامه‌اش برای تعریف از آبادانی شهر «تون» به زیلوبافی‌های شهر اشاره کرده و این نکته نشان از اهمیت زیلوبافی است. آقای غنی‌پور و خیلی از هم سن و سالانش از کودکی با این هنر سر و کار داشته‌اند: «من و اکثر هم سن و سالانم در میبد از 7 سالگی در این کار بودیم. این دست‌بافته که بیشتر در مناطق گرمسیری ایران مثلاً حاشیه کویر و جنوب کشور به عنوان زیرانداز استفاده می‌شود، نقطه مقابل گلیم قرار می‌گیرد. زیلو کاملاً گیاهی است و از پنبه خالص بافته می‌شود. این زیرانداز مناسب مناطق کشاورز نشین است در صورتی که گلیم از پشم گوسفند به‌دست می‌آید که مختص زندگی دامداری است و برای مناطق سردسیر مناسب است.»

زیراندازی به قدمت تاریخ
زیلوبافی در میبد سابقه 900-800 ساله دارد و پیشترها حدود 80 درصد فرش و زیلوهای کشور در میبد تولید می‌شده است. قدیمی‌ترین زیلویی که در حال حاضر در ایران موجود است قطعه‌ای است که در مسجد جامع میبد قرار دارد. این زیرانداز در سال ۸۰۸ هجری قمری یعنی حدود ششصد سال پیش بافته شده است. شرکت تعاونی میبد تنها شرکت فعال در زمینه زیلو در کشور است که در سال 1351 با 300 عضو تشکیل شد ولی حالا با مشکلات زیادی روبه روست. «اوایل زیلوها را در خانه‌ها می‌بافتند و ما اینجا دستگاهی نداشتیم. زیلو قبلاً مشتری زیادی داشت و 700-600 نفر در این شهر مشغول به این کار بودند. از وقتی موکت و قالی‌های ماشینی به بازار آمدند، چون زرق و برق بیشتری داشتند، بازار زیلوبافان کساد شد. زیلوبافی زحمت زیادی دارد و تولیدکنندگان هم خیلی حاضر نیستند با این سود کم به این کار مشغول شوند. البته خوشبختانه مردم دوباره به کارهای سنتی علاقه‌مند شده‌اند. زیلوها را می‌شود حاشیه‌نویسی کرد تا اسم و رسم صاحب زیلو (مثل مسجد و حسینیه) مشخص شود و کسی نتواند مدعی مالکیتش شود.»

فرش سلامت پهن کنیم
طبق تحقیقات پزشکان آناتومی «زیلو» به‌خاطر جنس و نوع بافت به‌عنوان «فرش سلامت» شناخته می‌شود چون از پنبه خالص تهیه شده و پلاستیک داخلش کار نمی‌شود؛ اما متاسفانه مزایای زیلو بین مردم شناخته‌شده نیست. «پنبه صد درصد باعث می‌شود که الکتریسته ساکن ایجاد نشود. زیلو به‌خاطر جنسش در تابستان‌ها خنکا را نگه می‌دارد و در زمستان‌ها گرما را داخلش نگه می‌دارد. الان دکترهایی داریم که به بیمارشان توصیه می‌کنند که حتماً در خانه زیلو استفاده کنند. با اینکه بافت زیلو کار سختی است ولی به لحاظ شیوه کاری برای بافنده خیلی مفید است و عوارض جانبی ندارد.»
یکی از مکان‌هایی که مدت‌هاست با زیلو مفروش شده، حسینیه بیت رهبری است که زیلوها در تصاویر تلویزیونی هم به خوبی دیده می‌شوند. این زیلوها در همین کارگاه بافته و به تهران ارسال می‌شوند: «زمانی که حضرت امام؟ره؟ می‌خواستند حسینیه جماران را زیلو کنند یا وقتی که مقام معظم رهبری قصد داشتند حسینیه‌شان را زیلو کنند، به ما سفارش دادند. ما هم برای اینکه زیلوهای بزرگ ببافیم، دستگاه‌های بزرگتری ساختیم و کار زیلوبافی را در شرکت هم راه‌اندازی کردیم. بعد از ارسال زیلوها مقام معظم رهبری هم به ما لطف ویژه‌ای داشتند و یک انگشتر برایمان فرستاده‌اند که این کارشان بی‌نهایت برایمان ارزشمند است و به ما انگیزه زیادی برای ادامه کار داد.»

نفتال بخرید
این روزها زیلوها هم رنگ و لعاب و شکل و شمایل جدیدی پیدا کرده‌اند ولی اصولاً بر سه رنگ بافته می‌شود: «استاد کار زیلو باف معمولاً نقوش آن را که بیشتر نقوش هندسی هستند، به‌صورت ذهنی بر دار زیلوبافی پیاده می‌کند. رنگ‌هایی که در زیلوبافی به کار می‌روند به ۳ رنگ محدود می‌شوند و اگر رنگی غیر از این‌ها باشد از رنگ‌های سنتی آن نیست. این رنگ‌ها تماماً گیاهی هستند که از روناس برای تهیه رنگ قرمز، نیل برای تهیه رنگ آبی و پوست گردو برای تهیه رنگ قهوه‌ای در ساخت آن‌ها استفاده می‌شود. این رنگ‌ها مقاومت بالایی دارند در برابر اشعه نورخورشید در مناطق کویری به خوبی دوام می‌آورند.» هر یک از این رنگ‌ها هم برای جایگاه خاصی استفاده می‌شود: «زیلوهایی که با رنگ آبی و سفید بافته می‌شود و مخصوص مساجد و اماکن متبرکه است. زیلوهای جوهری که با رنگ آبی و گلی بافته می‌شود و برای مصارف خانگی کاربرد داشته و ارزان قیمت بوده و زیلوهای نفتال که با رنگ سبز و گلی بافته می‌شود و مرغوب‌ترین نوع زیلوست.»

زیلوی خوش متری چند؟
«مواد اولیه زیلو کیلویی 20 تا 25 هزار تومان تمام می‌شود و خود زیلو تقریباً کیلویی 55 هزار تومان فروخته می‌شود. یعنی یه زیلوی 6 متری 700 هزار تومان فروخته می‌شود که حدود 400 هزار تومانش دستمزد بافنده است. یک زیلوی 6 متری، 12کیلوگرم وزن نخ آن است. حدوداً می‌شود روزی 40 سانت از ارتفاع زیلو را بافت یعنی بافت یک زیلوی 6 متری تقریباً 8 روز طول
می‌کشد.»
برخلاف ما مردم میبد با اهمیت و ویژگی‌های زیلو آشنا هستند و حاضر نیستند از زیلوهای قدیمی‌شان هم دست بکشند: «ما می‌خواهیم از مردم زیلوهای 50 ساله‌شان را بخریم ولی نمی‌فروشند و هنوز دارند مصرف می‌کنند. ما زیلوهایی که تولید می‌کنیم را 50 سال ضمانت می‌کنیم چون می‌دانیم به هیچ عنوان خراب نمی‌شود مگر اینکه بسوزد. زیلو هرقدر شسته شود و پا بخورد ملایم‌تر می‌شود. الان زیلو گران شده و تصمیم گرفته‌ایم که زیلوهای کوچک برای صندلی ماشین تهیه کنیم. این روکش باعث می‌شود که راننده دیگر عرق نکند و از رانندگی خسته نشود.»

با 5 میلیون تومان زیلوباف شوید
برخلاف تصور، این شغل فقط برای آقایان نیست و خانم‌ها هم می‌توانند از طریق این هنر کسب درآمد کنند: «دو سه سالی است که خانم‌ها هم به این شغل مشغول شده‌اند چون درآمدش بهتر از قالی بافی است. دستگاه‌های کوچک زیلوبافی را به منزل می‌برند و شروع به بافت می‌کنند.»
مسوولان هم برای زنده نگه داشتن این هنر علاوه بر اعطای تسهیلات، رشته تحصیلی زیلوبافی را هم به راه انداخته‌اند تا این هنر کمی علمی‌تر انجام شود: «جوانان اگر بخواهند می‌توانند از این طریق هم کسب درآمد کنند ولی متاسفانه ما پشت میز نشینی را از این کارها بیشتر دوست می‌داریم. جهاد دانشگاهی میبد رشته دانشگاهی زیلوبافی گذاشته و علاقه‌مندان می‌توانند از این طریق هم کار را یاد بگیرند. اگر جوانی بخواهد وارد این کار شود می‌تواند با 3 تا 5 میلیون شروع به کار کند. الان هم بانک‌ها برای شروع این کار وام می‌دهند. حدود 2 میلیون هزینه دستگاه و مواد اولیه است و 3میلیون هم برای سرمایه در گردش نیاز دارد. اگر کسی این کار را شروع کند می‌تواند به راحتی یک و نیم میلیون درآمد داشته باشد.»

 

captcha
شماره‌های پیشین