308
شنبه، ۱۱ شهریور ۱۳۹۶
16
سمت خدا حجت الاسلام حبیب الله فرحزاد

نماز عبادت سنگینی است

توئیت‌گاه

تبعات رویکرد سیاسی به مدیریت دولتی 1

سیاست زدگی افراطی

عینستاغرام امید مهدی‌نژاد

صبح نو

تبعات رویکرد سیاسی به مدیریت دولتی 1

سیاست زدگی افراطی

یکی از مباحث همیشگی در حوزه مدیریت دولتی که سابقه‌ای دیرینه دارد، جدایی یا نزدیکی اداره و سیاست است. آیا سیاست باید در اداره تزریق شود یا اینکه از آن دوری کند. میزان تزریق سیاست در اداره را سیاست زدگی اداره گویند. بی‌تردید هر اداره‌ای در هر کشوری از سیاست تبعیت می‌کند، ولی میزان این تبعیت در کشورها متفاوت است. بنا به ماهیت کشورهای جهان سوم به طور اعم و جمهوری اسلامی ایران به طور اخص، این پدیده نگاه خبرگان مدیریت دولتی از یک طرف و احزاب سیاسی و سیاستمداران را از طرف دیگر به خود جلب کرده است؛ اما پیشاپیش باید متذکر شد که «سیاست زدگی» سازمان‌های دولتی تنها سکه رایج در بازار بخش دولتی کشورهای در حال توسعه نیست بلکه این امر در کشورهای پیشرفته نیز به چشم می‌خورد ولی تفاوت در اهداف «سیاست زدگی» نوع نگاه به این پدیده در کشورهای دموکراتیک را متفاوت ساخته است. در عین حال معنای دقیق سیاسی زدگی سازمان‌های دولتی چندان واضح و روشن نیست ولی به طور کلی سیاست‌زدگی اشاره با این نکته دارد که «متولیان امور در بخش دولتی، امروزه بیشتر از گذشته به سیاست توجه دارند تا اداره.» همچنین شواهد نشان می‌دهد که سیاستمداران برای تضمین همراهی سازمان‌های دولتی با ترجیهات حزبی و خط مشی‌های عمومی مورد نظر خود زمان و انرژی بیشتری مصرف  می‌کنند. کنترل سیاسی دستگاه بوروکراسی ملی را می‌توان علل واقعی یا ظاهری سیاسی کردن این دستگاه کلیدی دانست. بنابراین سیستم شایسته سالاری بوروکراتیک در پرتو دغدغه‌های کنترلی مدیران سیاسی حتی در برخی از کشورهای پیشرفته رنگ می‌بازد. دعوای فوق محل بحث جوامع علمی مدیریت دولتی، علوم سیاسی و حتی سایر رشته‌های مرتبط با مدیریت دولتی نیز هست. از این رو واکاوی برداشت‌های مختلف از معنا و مفهوم «سیاست زدگی» سنجه‌های اندازه‌گیری‌کننده غلظت و شدت سیاست زدگی بخش دولتی از یک طرف، علل شکل گیری بخش دولتی سیاست زده و پیامدهای این پدیده برای جامعه مدیریت دولتی و مدیران دولتی وسیاستمداران کشور می‌توانند مفید باشد.
پیامدهای سیاست زدگی افراطی
بی تردید سیاسی کردن بوروکراسی تبعاتی در پی خواهد داشت ولی منصفانه‌تر آن است که گفته شود اگر چه تبعات منفی آن برجسته‌تر است ولی برای خود دولت حزبی ممکن است تبعات مثبتی در پی داشته باشد. در این بخش به برخی از تبعات منفی آن برای ایران می‌پردازیم.
1- شیوع استفاده از انعام مدیریتی
یکی از تبعات فرهنگی غلظت سیاست زدگی بوروکراسی رواج پدیده‌ای به‌نام «انعام مدیریتی» است. انعام مدیریتی اشاره به «امتیازاتی دارد که مدیران سیاسی بوروکراسی به هم حزبی‌های درون بوروکراسی یا وفاداران بوروکراتیک خود در بوروکراسی اعطاء می‌کنند». از آنجایی که مدیران عالی سازمان‌ها دارای اختیاراتی هستند، تلاش می‌کنند از این اختیارات  برای استحکام بخشی به آینده شغلی و سیاسی خود در بوروکراسی استفاده کنند. به عبارت دیگر برای حفظ جایگاه خود و نفوذ خود در دستگاه بوروکراسی تلاش می‌کند همیاران حزبی و وفادار خود را چنان ارتقاء دهند که هم نوعی تشویقی برای طرفداران سازمانی خود محسوب شود و هم از طریق چنین افرادی در حال ورود آتی در تصمیم‌های سازمانی خود دخالت کند. دادن اضافه کاری، وام‌های مسکن، ازدواج، خرید خودرو، خرید کالاهای اساسی، اعطای بورسیه‌های تحصیلی در دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری، اعزام به سفرهای خارجی، معرفی به مراکز سیاسی برای دریافت امتیازات مختلف و ... از جمله انعام‌هایی است که در سازمان‌های دولتی متداول‌اند. رواج این پدیده به نحو افراطی و همگانی شاهد به مشابه «بمب گذاری سازمانی» است زیرا آنان که از چنین انعامی بهره مند نمی‌شوند در صف انتظارند که اگر روزی نوبت‌شان شود چنان در انعام دهی گوی سبقت را از مدیران فعلی بربایند که همگان حاتم طایی را فراموش کنند. فضای انفجاری سازمانی چنان حاکم می‌شود که کارکنان سازمان‌ها به انحاء مختلف خشم و نفرت خود را نشان می‌دهند و در صورت حاکمیت سکوت سازمانی به مثابه آتش زیر خاکستر آماده انفجارند.
ادامه دارد..

  خودنویس   دکتر حسن دانایی فرد
دانشگاه تربيت مدرس

captcha
شماره‌های پیشین