306
سه شنبه، ۰۷ شهریور ۱۳۹۶
3
ابراهیم یزدی درگذشت

انقلابی جا مانده

یکشنبه شب، ابراهیم یزدی، وزیر خارجه دولت موقت در 86 سالگی پس از تحمل یک دوره بیماری طولانی، در شهر ازمیر ترکیه درگذشت. ابراهیم یزدی که از پیشگامان مبارزه در محافل دانشگاهی به شمار می‌آمد، فعالیت سیاسی خود را از زمان دکترمصدق آغاز کرد. او در آبان‌ماه سال 32 هنگام محاکمه مصدق دستگیر و روانه بازداشتگاه شد. در سال 35 یزدی عضو شاخه انجمن اسلامی پزشکان گروه نیمه مخفی به نام متاع (مکتب تربیت اجتماعی عملی) شد. یزدی در شهریورماه 39 به آمریکا رفت و در آنجا به عضویت هیأت اجرایی جبهه ملی ایران شاخه آمریکا درآمد. در سال 41 هم که شاخه نهضت آزادی در خارج از کشور تأسیس شد، ابراهیم یزدی به عنوان رییس شورای مرکزی نهضت آزادی در خارج از کشور انتخاب شد.

ابراهیم یزدی را چگونه توصیف کنیم؟

صبح نو

ابراهیم یزدی درگذشت

انقلابی جا مانده

یکشنبه شب، ابراهیم یزدی، وزیر خارجه دولت موقت در 86 سالگی پس از تحمل یک دوره بیماری طولانی، در شهر ازمیر ترکیه درگذشت. ابراهیم یزدی که از پیشگامان مبارزه در محافل دانشگاهی به شمار می‌آمد، فعالیت سیاسی خود را از زمان دکترمصدق آغاز کرد. او در آبان‌ماه سال 32 هنگام محاکمه مصدق دستگیر و روانه بازداشتگاه شد. در سال 35 یزدی عضو شاخه انجمن اسلامی پزشکان گروه نیمه مخفی به نام متاع (مکتب تربیت اجتماعی عملی) شد. یزدی در شهریورماه 39 به آمریکا رفت و در آنجا به عضویت هیأت اجرایی جبهه ملی ایران شاخه آمریکا درآمد. در سال 41 هم که شاخه نهضت آزادی در خارج از کشور تأسیس شد، ابراهیم یزدی به عنوان رییس شورای مرکزی نهضت آزادی در خارج از کشور انتخاب شد.

در مهرماه 57 که صحبت از هجرت امام (ره) پیش آمد، او نیز از جمله همراهان و مشاوران امام در نوفل‌لوشاتو بود که با بازگشت امام خمینی (ره) به ایران در 12 بهمن 57، ابراهیم یزدی نیز همراه ایشان وارد کشور شد. در بهمن ۱۳۵۷، او به دستور امام خمینی (ره) به عضویت شورای انقلاب اسلامی ایران درآمد و بازپرس دادگاه انقلاب در زمان محاکمه ژنرال‌های ارتش شاهنشاهی ایران شد. سپس با آغاز به کار دولت موقت انقلاب به سمت «معاون نخست‌وزیر در امور انقلاب» برگزیده شد. وی برای مدتی به عنوان سرپرست مؤسسه کیهان منصوب شد که در مدت فعالیت رسانه‌ای‌اش در کیهان، از پایه‌گذاران روز قدس شد و دستور داد حجاب کارمندان زن اجباری شود. اما دیری نپایید که او به همراه حزبش، یعنی نهضت آزادی از اصول و مبانی انقلاب زاویه گرفتند و ایدئولوژی مغایر با آرمان‌های نظام را برای خود ترسیم کردند. نهضت آزادی در سال 40 تأسیس شد. اعضای بلندپایه این تشکل عبارت بودند از مهدی بازرگان، یدالله و عزت‌الله سحابی و محمود طالقانی. مشی و مرام تشکیلاتی نهضت آزادی مبارزه با رژیم پهلوی در قالب قانون اساسی پذیرفته شده بود. این حزب که آن زمان مورد استقبال گسترده مردم، به ویژه دانشجویان قرار گرفته بود، در بهمن‌ماه سال ۱۳۴۱ با انتشار بیانیه‌ای به تحلیل شرایط ایران و محکوم کردن «انقلاب سفید» پرداخت که در پی این اقدام، حکومت شاه رهبران نهضت، را بازداشت و به زندان انداخت و از فعالیت این حزب جلوگیری و آن را غیرقانونی اعلام کرد. سازمان منافقین (مجاهدین خلق) جوانان منشعب از نهضت آزادی بودند که پس از پیروزی انقلاب اسلامی به مبارزه مسلحانه با جمهوری اسلامی پرداختند آن‌ها از دست‌پروردگان نهضت آزادی و بنیانگذارانش تحت تعلیمات دینی و فکری مهندس بازرگان قرار داشتند.
اما پس از انقلاب اسلامی، اعضای نهضت آزادی که در جرگه امام خمینی (ره) بودند عنان قدرت را در دست گرفتند؛ از دولت موقت تا شهرداری تهران. طولی نپایید که پس از 13 آبان‌ماه سال 58 و پس از استعفای دولت موقت، نهضت آزادی آرام آرام از صحنه قدرت کناره گرفت. این تشکل در یک اختلاف داخلی از حسن حبیبی به عنوان گزینه انتخاباتی در ریاست جمهوری دوره اول حمایت کرد. نهضت آزادی در انتخابات مجلس دوره اول نسبتاً موفق بود. تقریباً همه چهره‌های شناخته شده نهضت وارد پارلمان شدند. در سال 59 و ابتدای سال 60 هر قدر بر زاویه‌گیری بنی صدر نسبت به حاکمیت افزوده می‌شد، وفاق و ائتلاف نهضت با بنی صدریسم پر رنگ می‌شد. این همراهی با فرار بنی صدر از ایران در تابستان سال 60 به پایان رسید اما آغازی بود بر حاشیه نشینی نهضت آزادی در سپهر سیاسی کشور.
سال 66 و در آستانه انتخابات مجلس سوم، حضرت امام (ره) در پاسخ به نامه محتشمی پور، وزیر وقت کشور که از ایشان برای مسأله صلاحیت این مجموعه نظر خواسته بود، حکم به ارتداد نهضت آزادی‌ها دادند. امام خمینی (ره) درباره این حزب گفته بودند: «نهضت اسلامی و افراد آن از اسلام اطلاعی ندارند و با فقه اسلامی آشنا نیستند ... نتیجه آنکه نهضت به اصطلاح آزادی و افراد آن چون موجب گمراهی بسیاری از کسانی که بی‌اطلاع از مقاصد شوم آنان هستند می‌گردند، باید با آنها برخورد قاطعانه شود و نباید رسمیت داشته باشند.» پس از این ماجرا نهضت آزادی علناً از سپهر سیاسی کشور حذف شد و چندان بروز و ظهوری پیدا نکرد و تنها در برابر تصمیمات نظام و اتفاقاتی که برای کشور رخ می‌داد، با انتشار بیانیه‌ای مواضع خود را اعلام می‌کردند.
با شروع جنگ تحمیلی، نهضت آزادی با پشتیبانی از مدافعان مرزهای ایران و اعزام نیروهای داوطلب به جبهه‌ها از سیاست دفاع و مقاومت دولت و ملت در برابر تهاجم عراق حمایت کرد اما پس از فتح خرمشهر نهضت آزادی با سیاست ادامه جنگ موافق نبود و در بیانیه‌ای با عنوان «پایان عادلانه جنگ بی‌پایان» آن را نامشروع و غیر‌عملی توصیف کرد.
با فرارسیدن سال 76 و پیروزی حجت الاسلام خاتمی، نهضت آزادی‌ها بار دیگر به میدان آمدند و خود را در ائتلاف با دیگر تشکل‌های عضو جبهه دوم خرداد نظیر جبهه مشارکت، کارگزاران سازندگی و مجمع روحانیون مبارز تعریف کردند. این ائتلاف باعث شد که نهضت آزادی در انتخابات شوراهای دوم در سال 77 و مجلس ششم در سال 78 با جبهه دوم خرداد لیست مشترک بدهد. در انتخابات مجلس ششم و پس از بازشماری نتایج آرا در حوزه تهران (به دلیل مسجل شدن تقلب در انتخابات پایتخت) علیرضا رجایی عضو نهضت آزادی که نفر سی‌ام شده بود، به پایین کشیده شد و غلامعلی حداد عادل جایش را پُر کرد.
نکته‌ای که در نوع کنشگری نهضت آزادی نظرها را به خود جلب می‌کند، این است که این مجموعه هیچ گاه خود را در ضدیت عملی با مجموعه نظام جمهوری اسلامی تعریف نکرد. با وجود تضادهای آشکار ایدئولوژیک که میان لیبرال‌مسلک‌های نهضتی با جمهوری اسلامی بود، اما هیچ گاه باعث نشد تا امثال ابراهیم یزدی یا سحابی یا حتی خود بازرگان به پیروی از روش و منش بنی صدر یا رجوی، قصد هجرت کنند یا بخواهند نظام را با اظهارات خود به چالش جدی بکشند.
ابراهیم یزدی درباره چرایی اتخاذ این روش گفته است: اعتقادی به مهاجرت ندارم. فعالیت خارج از کشور مؤثر نیست. هر کاری که می‌خواهیم مؤثر باشد، باید درون ایران انجام شود.
ابراهیم یزدی به پیروی از مشی مصالحه جویانه نهضت آزادی هیچ گاه اهل ‌های و هوی نبود.
با وجود انتقادات زیادی که یزدی از برخی رویکردها داشت، اما هیچ گاه با صندوق‌های رأی قهر نکرد. او در این زمینه گفته بود:« درانتخابات شرکت می‌کنیم، ردصلاحیت‌مان می‌کنند، باز شرکت می‌کنیم.» این موضع هوشمندانه اما بارها و بارها از سوی جریانات چپ به اصطلاح اصلاح طلب نقض شد؛ همین مدعیان خط امام (ره) که از پیشتازان مبارزه با «نهضت‌آزادی» در دهه شصت بودند، برای رسیدن به اهداف و مقاصد سیاسی شوم‌شان انتخابات مجالس هفتم و نهم را تحریم کردند. این جریان حتی در صدد بود تا انتخابات ریاست جمهوری 92 را نیز تحریم کند که با وساطت مدبرانه مرحوم آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، شرکت را بر تحریم مقدم داشتند.
صادق خرازی دبیرکل حزب ندای ایرانیان درباره مشی و منش ابراهیم یزدی می‌نویسد: «فارغ از همه اختلاف سلیقه‌ها و برداشت‌های متفاوت، نام او در صفحات روزهای نخستین انقلاب درج شده است. اخلاق و انصاف دو مشخصه بارز این انسان شریف بود. هیچ‌گاه حاضر نشد علیه امام (ره) و انقلاب، مطالب دیگر و دشمن‌شادکن بیان کند. اهل خرد و تدبیر بود و منافع ملی را بر هر باور و ایدئولوژی رجحان می‌داد.»
محمدرضا نجفی، نماینده اصلاح طلب مجلس نیز با بیان اینکه ابراهیم یزدی نیز انسانی بود با همه نقاط ضعف و قوت گفت: ابراهیم یزدی اشتباهاتی داشت و با وجود اینکه دستاوردهایی داشت که خیلی زود کنار گذاشته شد، اما ایران را دوست داشت.
سید کمال خرازی، رییس شورای راهبردی روابط خارجی نیز در وصف او گفته است: ان‌شاءالله خداوند ایشان را رحمت کند.ایشان در دوران قبل از انقلاب نقش مؤثری در خارج از کشور داشت . من در شهر هوستون تگزاس تحصیل می‌کردم و با ایشان که آن جا حضور داشت همکاری داشتم. در مجموعه انجمن‌های اسلامی فعال بود و با حضرت امام (ره) ارتباط مکاتبه‌ای داشت . مرحوم یزدی خیلی در خارج از کشور در رشد حرکت دانشجویی و کمک به حضرت امام؟ره؟ در سیر تحولاتی که از زمان حضور ایشان در پاریس به وجود آمد، نقش مؤثری داشت.

captcha
شماره‌های پیشین