294
یکشنبه، ۲۲ مرداد ۱۳۹۶
12

نگاهی به مفهوم «علم» در متون اسلامی

روایتی از طرح «گفتمان نخبگان علوم انسانی» که در قم درحال برگزاری است

دانشگاه موازی

سه سال است که در روزهای داغ تابستان، در شهر مقدس قم که گاهی طبق برآورد هواشناسی گرم‌ترین نقطه کشور است، دانشجویان نخبه و باانگیزه جمع می‌شوند تا بار تحول در علوم انسانی را به کمک اساتید دغدغه‌مند به دوش بگیرند. این اردوی علمی سه سال است که به همت دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با عنوان «طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی» در دهکده وِسف قم برپا می‌شود و دوره سوم آن هم‌اکنون در حال برگزاری است.

صبح نو

روایتی از طرح «گفتمان نخبگان علوم انسانی» که در قم درحال برگزاری است

دانشگاه موازی

سه سال است که در روزهای داغ تابستان، در شهر مقدس قم که گاهی طبق برآورد هواشناسی گرم‌ترین نقطه کشور است، دانشجویان نخبه و باانگیزه جمع می‌شوند تا بار تحول در علوم انسانی را به کمک اساتید دغدغه‌مند به دوش بگیرند. این اردوی علمی سه سال است که به همت دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با عنوان «طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی» در دهکده وِسف قم برپا می‌شود و دوره سوم آن هم‌اکنون در حال برگزاری است.

 
ساز کار اجرایی طرح به این ترتیب است که دانشجویان جدیدالورد برگزیده علوم انسانی که رتبه یک تا سه‌هزار کنکور را کسب کرده‌اند و دانشجویان رتبه‌های یک تا سه 16 دانشگاه برتر کشور برای شرکت در این دوره فراخوانی و نام‌نویسی و مصاحبه و پذیرش می‌شوند تا در دوره‌ای مستمر در طول سال مباحثی علاوه‌بر متون رسمی دانشگاهی را مطالعه کنند و آموزش ببینند تا دغدغه تحول در علوم انسانی برای شکل‌دهی علوم انسانی مبتنی بر مبانی اسلامی در آنها تقویت شود. اردوی قم در واقع افتتاحیه این طرح به مدت 15 روز به‌شمار می‌رود.
آقای افشین نیکبخت دبیر اجرایی این دوره، لقب «دانشگاه موازی» را برای این طرح برمی‌گزیند و در این‌باره به «صبح نو» می‌گوید: دانشجویانی که در طرح اولیه (اردوی قم) حد نصاب نمره را به‌دست آورند، به طرح منسجم، مدون و پیوسته پنج ساله گفتمان دعوت می‌شوند. این دوره‌ها به صورت منظم هر دو هفته یک بار در تهران برگزار می‌شود و دانشجویان دوره از سراسر کشور می‌توانند از طریق اینترنت در کلاس‌ها مشارکت کنند. از آنجا که برنامه‌ این طرح موازی با برنامه دانشگاهی به پیش می‌رود باید دانشجویان توانمندتری در این عرصه انتخاب شوند که دارای انگیزه و ظرفیت بالا باشند و بتوانند مباحث را با هم جمع کنند.
رییس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، حجت‌الاسلام احمد واعظی درباره آمار دانشجویان طرح می‌گوید: ۳۹۰ دانشجو در این طرح طی دو هفته برنامه فشرده برای دوره مقدماتی، در دوره حضور دارند که تعداد ۲۰۰ نفر از آنها جدید الورود بوده و ۱۳۰ نفر از دانشجویان دوره نخست ما و ۶۰ نفر از آنها از دوره دوم هستند. طی پنج سال برای این افراد ۶۰ واحد درسی در نظر گرفته شده است که چهار محور؛ ماهیت علم انسانی مدرن، دین‌­شناسی،
 علوم انسانی اسلامی، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و مباحثی متناسب با رشته تحصیلی خود دانشجو را پوشش می‌دهد.
غیر بومی و غیر اسلامی بودن علوم انسانی رایج در دانشگاه‌ها و کمرنگ بودن عزم و اراده برخی اساتید برای تحول در این زمینه مبنای انتخاب محورهای ذکرشده برای این دوره است. واعظی اهداف برگزاری این دوره و انتخاب چنین واحدهای را این‌گونه برمی‌شمرد: هدف نخست گفتمان سازی است. اینکه اهمیت و ضرورت پرداختن به علوم انسانی اسلامی در سطح دانشجویان و دانشگاه‌های کشور مطرح شود. اساتیدی که دعوت می‌شوند همه
هم نظر نیستند و هر کدام رویکرد خاص خودر ا دارند بلکه بعضی از اساتید نگاه انتقادی به علوم انسانی اسلامی دارند و همین باعث می‌شود فضای گفت‌وگو در مورد علوم انسانی اسلامی باز شود. هدف دوم تربیت نیروی انسانی متعهد و معتقد به علوم انسانی اسلامی در جهت کمک به تولید علوم انسانی اسلامی است. هدف سوم تربیت هیات علمی برای آینده کشور است که خود معتقد به تولید علوم انسانی اسلامی است.
خانم فرزانه یزدان از دانشجویانی است که با رتبه 44 کنکور در رشته حقوق دانشگاه تهران پذیرفته شده است و در این طرح شرکت کرده است. او در گفت‌وگو با روزنامه صبح نو «تحلیلی بودن» و «فلسفی بودن» مباحث طرح را نقطه قوت آن می‌داند و می‌گوید: در دانشگاه معمولاً فقط از همان علم و نظریاتش بحث می‌شود و بحث‌های عمیق‌ار و فلسفی‌تر مطرح نمی‌شود؛ اما در این دوره بحث‌های تحلیلی انجام می‌شود. به این صورت که استاد مبحث را مطرح می‌کند و استادیار پاسخ به سؤالات می‌دهد و دانشجویان هم‌رشته در کمیسیون‌ها با هم مباحثه می‌کنند. چیزی که در دبیرستان به ما آموزش داده نشده است.
در میان اساتیدی که برای سخنرانی به این دوره دعوت می‌شوند، نام افرادی مثل آقایان حسین کچویان، محمدعلی رجبی، احمد رهدار، سعید زیباکلام، سید حمید طالب‌زاده و... به چشم می‌خورد که نشان‌دهنده آن است که از حداکثر ظرفیت اساتید دغدغه‌مند از جریان‌های فکری گوناگون استفاده شده است.
حال سؤال این‌جاست که دانشجویان این دوره چگونه باید با ساختار رسمی علوم انسانی مراوده داشته باشند؟ نیکبخت، دبیر اجرایی دوره در پاسخ به این سؤال می‌گوید: متاسفانه منابع و سرفصل‌های دانشگاهی ما بر مبنای متون غربی است و حتی تولیدات اخیر و دستاوردهای تازه علوم انسانی در جهان مورد توجه قرار نمی‌گیرد و بعضاً اساتید نسبت به آن ناآگاه هستند. باید با این فضا برخورد فعال داشت. یکی از مجراهای تعامل با این فضا پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد دانشجویان است که می‌تواند متبلورکننده دغدغه‌ای باشد که دانشجویان از طریق این دوره کسب کرده‌اند.
حجت‌الاسلام علی‌اصغر ثنایی، مدیر کل حوزه ریاست دفتر تبلیغات اسلامی درباره خروجی این دوره می‌گوید: امروز پس از گذشت سه سال از طرح و با جذب 150 نیرو در یک‌سال، درصورتی‌که حداقل 40 نفر تا پنج سال با طرح بمانند می‌توانیم ادعا کنیم متخصصانی را که دغدغه بومی‌سازی علوم انسانی در کشور را دارند تحویل جامعه اسلامی خواهیم داد تا این خلأ برطرف شود.
پیش از این حجت‌الاسلام پارسانیا که عضو حلقه علمی طرح گفتمان نخبگان است، درباره مبانی نظری و کارکردهای این دوره در افتتاحیه آن گفته بود: این طرح در آغاز می‌خواهد بیاموزد در‌باره دانشی که فرا می‌گیریم بیاندیشیم که این در سیستم آموزشی بسیار کم‌رنگ است؛ باز اندیشی به دانشی که فرامی‌گیریم باید صورت بگیرد. نظریه‌پردازان جهان غرب وقتی درباره رشته‌های مختلف و علوم انسانی می‌اندیشند به ارتباط آن با فرهنگ دقت ندارند اما این موضوع برای ما دارای اهمیت است.

 

captcha
شماره‌های پیشین