288
شنبه، ۱۴ مرداد ۱۳۹۶
8

خبر

«بیطرف» و «کلانتری» دوباره رودرروی هم قرار می‌گیرند

دوباره سدسازی دوباره دعوا

آقای حبیب الله بیطرف همان کسی است که در دوران وزارتش افراط در سدسازی در کنار توسعه کشاورزی، دریاچه ارومیه را خشکاند. سدسازی بی‌رویه و بدون رعایت حقابه محیط زیستی در دوره وزارت او و در سکوت کامل مسوولان محیط زیست، زمینه‌ساز مشکلات فعلی آب شد. حالا بیطرف گزینه تصدی وزارت نیرو شده است؛ اما نکته جالب اینکه شنیده می‌شود آقای عیسی کلانتری، یکی از جدی‌ترین منتقدان سدسازی بیطرف هم قرار است رئیس سازمان محیط زیست شود تا دوباره این دو نفر دعواهای دهه 70 و 80 را زنده کنند.

صبح نو

«بیطرف» و «کلانتری» دوباره رودرروی هم قرار می‌گیرند

دوباره سدسازی دوباره دعوا

آقای حبیب الله بیطرف همان کسی است که در دوران وزارتش افراط در سدسازی در کنار توسعه کشاورزی، دریاچه ارومیه را خشکاند. سدسازی بی‌رویه و بدون رعایت حقابه محیط زیستی در دوره وزارت او و در سکوت کامل مسوولان محیط زیست، زمینه‌ساز مشکلات فعلی آب شد. حالا بیطرف گزینه تصدی وزارت نیرو شده است؛ اما نکته جالب اینکه شنیده می‌شود آقای عیسی کلانتری، یکی از جدی‌ترین منتقدان سدسازی بیطرف هم قرار است رئیس سازمان محیط زیست شود تا دوباره این دو نفر دعواهای دهه 70 و 80 را زنده کنند.

خانم معصومه ابتکار، زمانی که از سوی منتقدان بازخواست شد که چرا در دهه 70 نسبت به سدسازی‌های بیطرف سکوت کرده، سازمان محیط زیست در یادداشتی اینگونه از او دفاع کرد: «نامه نگاری‌های وی که از آذر سال 79 خطاب به مهندس بیطرف وزیر وقت نیرو شروع شده بود خود بیانگر این واقعیت است که وی در همان زمان هم نسبت به وقوع فاجعه زیست محیطیِ دریاچه ارومیه بی تفاوت نبوده است. وی نسبت به طرح‌های سد سازی در حوزه آبریز دریاچه ارومیه هشدارهایی داد و از وزیر نیرو خواست که کارشناسان وزارت نیرو اقدامات سریعی برای پیامدهای پروژه‌های بزرگ آبی گزارشی تهیه کنند. وی بار دیگر در سال 80 نسبت به غلظت نمک دریاچه به وزیر نیرو هشدار داد. ابتکار در نامه‌ای به تاریخ آبان‌ماه سال 82 به آقای عارف، معاون اول رئیس جمهور وقت، مهم‌ترین عامل بحرانی شدن وضعیت زیست‌محیطی دریاچه ارومیه را به هم خوردن بیلان هیدرولوژیکی آن طی یک دهه که به دلیل خشکسالی شدید بوجود آمده، دانست و خاطر نشان کرده با وضعیت فعلی، عمر چندانی از دریاچه باقی نمانده است. وی که تلاش‌های بسیاری برای جلب مشارکت مسوولان برای نجات این دریاچه داشت، در اقدامی دیگر راهکار نجات را همکاری‌های مستمر و دوجانبه با وزارت نیرو دانست. راهکاری که به محض ریاست دوباره بر سازمان محیط زیست، جامه عمل پوشاند و با آقای چیت چیان، وزیرنیرو، نخستین بازدید خود را از دریاچه‌ای انجام داد که در معرض خطر بود و به هشدارهایش توجهی نشد و امروز با بی‌توجهی مسوولان پیشین رو‌به نابودی قرار گرفته. دریاچه‌ای که به گفته کارشناسان در صورت خشک شدن، می‌تواند هوای معتدل منطقه را به هوای گرمسیری با بادهای نمکی تبدیل کند و زیست محیط منطقه را تغییر دهد. وی در سال 83 گزارشی از اقدامات انجام گرفته در سازمان محیط زیست را مجدداً به عارف معاون رئیس جمهور ارائه کرد. در این گزارش از اجرای طرح حفاظت از تالاب‌ها در آینده‌ای نزدیک و پروژه بهسازی آبیاری زرینه رود خبر داد. اما به نظر می‌رسد که قرار است ابتکار در دولت دوازدهم جای خود را به عیسی کلانتری بدهد و کلانتری که در دولت یازدهم مشاور معاون‌اول در امور آب، کشاورزی و محیط زیست بود، حالا جای ابتکار در سازمان محیط زیست قرارخواهدگرفت. از طرف دیگر، حبیب الله بیطرف گزینه پیشنهادی برای وزارت نیروست. چندی پیش رسانه‌های نزدیک به دولت نوشتند جدایی حمید چیت‌چیان از وزارت نیرو قطعی شده و قرار است حبیب الله بیطرف بعد از سال‌ها دوباره وزیرنیرو شود؛ اما دعوای این دو نفر قدمتی 20 ساله دارد.
آقای عیسی کلانتری در مهرماه سال ۱۳۸۲ و در قامت مشاور رئیس دولت اصلاحات نامه‌ای به او نوشت و درباره خشک شدن دریاچه ارومیه هشدار داد. کلانتری در این نامه نسبت به طبعات سدسازی بی‌رویه هشدار داده و نوشت ادامه این روند باعث خشک شدن ارومیه ۱۵الی۲۰ سال آینده خواهد شد. در نامه کلانتری که با جمله معناداری شروع شده بود، آمده است: هدف از مزاحمت توضیح وضعیت دریاچه ارومیه و نجات آن از مرگ حتمی که در چندسال آینده ممکن است اتفاق بیفتد می‌باشد. جناب آقای رئیس جمهور، قبل از احداث سد روی رودخانه‌های حوزه دریاچه ارومیه، این دریاچه می‌توانست سال‌های متمادی خشکسالی را تحمل نماید، ولی از یک طرف با احداث سدهای مهاباد، زرینه رود، علویان و حسنلو که به هر دلیل مانع ورود صدها میلیون متر مکعب آب به دریاچه گردید و از طرف دیگر بر اثر توسعه کشاورزی در خارج از حوزه سدهای فوق صدها میلیون متر مکعب آب جدید برداشت شد که سال به سال باعث کاهش آب ورودی به دریاچه و نهایتاً وسعت دریاچه گردید و علاوه بر آنها سه سد بزرگ شهرچای، ستارخان و سلماس در حوزه شهرهای ارومیه، تبریز و سلماس در دست احداث هستند که احتمالاً تا دوسال آینده به بهره برداری خواهند رسید و باز هم ورود آب به دریاچه را صدها میلیون متر مکعب دیگر کاهش خواهند داد. در نتیجه پیش‌بینی می‌شود که دریاچه در ۱۵ تا ۲۰ سال آتی در اکثر زمان از سال کاملاً خشک شود (با توجه به تبخیر ۱۵۰۰ میلیمتری و متوسط ۳۵۰ میلیمتر بازش سالانه در حوزه دریاچه) و مانند دریاچه آرال که با احداث کانال قره قوم فاجعه زیست محیطی بزرگی را به وجود آورد، باعث فاجعه انسانی و زیست محیطی غیرقابل پیش بینی بشود، لذا خواهشمند است دستور فرمایید با بررسی‌های همه جانبه و اقدامات جبرانی مثل انحراف بخش عمده‌ای از آب رودخانه زاب که عیناً به حوزه دجله در عراق وارد می‌شود، به حوزه آبخیز دریاچه ارومیه در هر دو استان آذربایجان شرقی و غربی در طی برنامه چهارم (حتی شده به حکم قانون) و کنترل دقیق آب‌های برداشتی و در نهایت کمک به ورود بیشتر آب به دریاچه از وقوع یک فاجعه زیست محیطی غیر قابل جبران در منطقه جلوگیری کرد.»
نیاز به توضیح نیست که پیش‌بینی کلانتری تقریباً محقق شد. رونوشتی از نامه به ابتکار رئیس وقت و فعلی سازمان محیط زیست برای پیگیری ارسال شده بود اما عدم پیگیری و توجه ابتکار و دولت وقت و سپس دولت نهم و دهم، فاجعه دریاچه ارومیه را رقم زد و در نهایت خود کلانتری مأمور نجات دریاچه شد.
هرچند خیلی‌ها تصدی بیطرف سدساز بر وزارت نیرو را تکرار کابوسی می‌دانند که خشک شدن ارومیه تنها یک بخش از آن است و می‌تواند محیط زیست شکننده ایران را نابود کند و خشکاندن زاینده رود و چندین طرح انتقال آب از سرچشمه‌های کارون به یزد و کرمان و نابودی تالاب‌های خوزستان از شاهکارهای دیگر بیطرف است؛ اما حبیب الله بیطرف نظرات دیگری دارد و معتقد است نسبت به کارنامه سدسازی وی بی‌انصافی شده است. وزیر اسبق در این خصوص می‌گوید: هجمه‌های اخیر در زمینه ساخت سد در کشور بی انصافی و دور از اخلاق است زیرا سدها در جلوگیری از هدررفت آب‌های روان فصلی و دائمی بسیار تأثیرگذارند و این اظهارات نوعی بی سپاسی افراد است. برخی‌ها سدهای ایران را کاسه نگهداری و تبخیر آب می‌دانند، یا عده‌ای می‌گویند سدهای ایران بدون مطالعه ساخته شده‌اند یا اینکه اخیراً در دانشگاه فردوسی مشهد اعلام شد نهضت سد سازی فتنه مافیای پیمانکاران برای به جیب زدن بیت المال است. با توجه به توفیق‌های زیادی که در این زمینه در 60 سال گذشته داشتیم، این یک نوع سیاه نمایی است. طراحی، اجرا و بهره برداری از سد در ایران در چارچوب استانداردهای جهانی است و اکنون برخی از سدهای کشور بیش از 50 سال عمر مفید دارند و با وجود ساخت سدهای زیادی در طول برنامه‌های پنج‌ساله دوم، سوم، چهارم و پنجم توسعه، تاکنون شاهد هیچ‌گونه حادثه مهم و یا تخریب آن نبوده‌ایم. امروز کارنامه مدیران و مهندسان ایرانی در عرصه سدسازی در دوران انقلاب اسلامی افتخار بزرگی است که نتیجه آن ذخیره آب، تولید برق و مهار سیلاب‌هاست و این سازه‌های بزرگ بتنی سخت، به این سادگی قابل تخریب نیستند.
البته وزیر فعلی نیرو هم دست کمی از بیطرف نداشت ولی تنها تفاوتش این بود که سیاست‌های سدسازی او مورد تأیید دولت نبود. او در دولت اصلاحات معاون بیطرف بود، در دولت‌های نهم و دهم در کنار فتاح قرار گرفت و جزو حلقه نزدیکانش ایستاد و قائم مقامی او را برعهده گرفت و سپس در دولت روحانی وزیر شد. البته در دوران وزارت بارها نظراتش در خصوص سدسازی تغییر کرد. چیت‌چیان چندی پیش در خصوص مخالفان سدسازی گفته بود که آنها نگاهی رمانتیک دارند! «حمید چیت چیان» در حاشیه نشست هیأت دولت، در پاسخ به این سؤال: « برخی سدسازی را متناسب با روند توسعه کشور نمی‌دانند» گفت: از کسانی که فکر می‌کنند سدسازی با توسعه کشور هماهنگ نیست یک سؤال ساده بپرسید؛ اگر پنج سد لار، لتیان، ماملو، کرج و طالقان نبودند، آب شرب شهر تهران، شهرهای اطراف تهران و همچنین آب شرب کرج را چگونه تأمین می‌کردیم؟» وی با طرح این سؤال که اگر سدهای خوزستان نبود چطور ممکن بود بتوانیم کشاورزی را در این سطح در خوزستان توسعه دهیم، گفت: چرخ صنعت برای گردش نیاز به آب دارد؛ تولید غذای مردم به آب نیاز دارد؛ آب شرب یک نیاز حیاتی برای ادامه حیات انسان است. در فروردین‌ماه امسال ما شاهد سیل‌هایی مهیب در استان‌های بوشهر، هرمزگان و جنوب فارس بودیم؛ آن افراد که می گویند احداث سد ضرورت ندارد، بدانند که اگر بعضی از این سدها نبودند، در جریان سیل‌های فروردین و اردیبهشت ماه امسال تعداد زیادی از شهرهای جنوب کشور از بین رفته بودند و مردم زیادی جانشان را از دست می‌دادند.»
البته نگاه وزیر فعلی در دولت خریدار چندانی نداشت و وزارت نیروی چیت‌چیان مشی کاهش پروژه‌های سدسازی را در پیش گرفت. او سال گذشته در خصوص عملکرد این وزارتخانه در کاهش سدسازی‌ها گفته بود: ۱۴۴ سد در زمان آغاز فعالیت دولت یازدهم در قانون بودجه ردیف اجرایی داشتند، اما با بازنگرهای انجام شده توسط وزارت نیرو، امروز عملیات اجرایی ۹۵ مورد آنها ادامه یافته است. به گفته وزیر نیرو، در بازنگری‌های انجام شده، عملیات اجرایی برخی از این سدها که اولویت نداشته یا برخی دیگر که اصلاً ساخت آنها درست نبوده، متوقف شد که از جمله آنها چهار سد در حوضه آبریز دریاچه ارومیه است. بعضی دیگر از این سدها که اصل ساخت آنها مورد تأیید بود، در مشخصات‌شان بازنگری شد.
وزیر حتی سدسازی را افراطی خواند و گفت: یکی از علائم بحران آبی کشور خشک شدن دریاچه‌هاست که مردم به خوبی آن را لمس می‌کنند. دریاچه‌های بختگان، گاوخونی، ارومیه و هامون خشک شدند و ما اینها را با چشمان خودمان می‌بینیم. البته خوشبختانه به هامون امسال یک مقداری آب از طریق رودخانه هیرمند وارد شده و دوباره حیاتی پیدا کرده است.
وی تصریح کرد: همچنین 609 دشت در کشور داریم که در 298 دشت با بیلان منفی آب زیر‌زمینی مواجه است؛ یعنی آن مقدار آبی که توسط بارش وارد زمین می‌شود از آن مقداری که ما برداشت می‌کنیم، کمتر است. در چند سال گذشته در سدسازی افراط کردیم چون تمام این سدها بالغ بر 76 میلیارد متر مکعب را می‌توانند تنظیم کنند در حالی که میزان آب موجود در این سدها 46 میلیارد مترمکعب است. من با صراحت می گویم 96 میلیارد متر مکعب آبی که از منابع تجدیدشونده استفاده می‌کنیم، خطرناک است؛ این مقدار باید به 72 میلیارد متر مکعب برسد و در این صورت است که دریاچه‌ها به حیات طبیعی خودشان بازمی‌گردند.

 

captcha
شماره‌های پیشین