158
شنبه، ۱۸ دی ۱۳۹۵
7
ضرورت گذار از فقه تقابلی به فقه تعاملی

دیپلماسی مذهبی در حوزه‌های علمیه فعال می‌شود

نشست علمی حوزه و بایسته‌های دیپلماسی مذهبی با بررسی کتاب «اطلس رهبران(اهل سنت)» و با موضوع مواجهه تمدنی حوزه علمیه با حضور آیت‌الله ابوالقاسم علی‌دوست، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، حجت‌الاسلام سید ابوالحسن نواب و حجت‌الاسلام احمد رهدار از سوی پژوهشکده مهدویت و آینده‌اندیشی مسجد مقدس جمکران برگزار شد.

صبح نو

ضرورت گذار از فقه تقابلی به فقه تعاملی

دیپلماسی مذهبی در حوزه‌های علمیه فعال می‌شود

نشست علمی حوزه و بایسته‌های دیپلماسی مذهبی با بررسی کتاب «اطلس رهبران(اهل سنت)» و با موضوع مواجهه تمدنی حوزه علمیه با حضور آیت‌الله ابوالقاسم علی‌دوست، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، حجت‌الاسلام سید ابوالحسن نواب و حجت‌الاسلام احمد رهدار از سوی پژوهشکده مهدویت و آینده‌اندیشی مسجد مقدس جمکران برگزار شد.

در این نشست آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با بیان این‌که محتوای کتاب اطلس رهبران تصویری از صحنه تلاش داعیان مذهب در جهان سنت است، گفت: ممکن است تلاش رقابتی داشته باشد، کتاب 6 جریان را در جهان اهل تسنن مورد نظر قرار داده است که شامل جریان‌های سنتی، نوسلفی، سلفی، جهادی، صوفیه و نومبلغان می‌شود.
وی افزود: کتاب برای هریک از این 6 جریان چهره‌های اصلی و فرعی ساخته است، کتاب عمدتاً گزارش توصیف وصف است هرچند که به تحلیل هم می‌رسد؛ کسی که این کتاب را می‌خواند متوجه می‌شود که این جریان‌ها و شخصیت‌های آنان عمدتاً از دو مؤلفه استفاده کردند که 180 درجه مقابل یکدیگر هستند یعنی اگر یکی از آنها را تز حساب کنیم دیگری آنتی‌تز محسوب می‌شود.
آیت‌الله علیدوست با اشاره به بحث بایسته‌های دیپلماسی مذهبی و این‌که چه مؤلفه‌هایی را باید محور قرار داد، ابراز داشت: گاهی مخاطبان ما دانشگاهیان، رسانه‌ها و حتی حاکمیت به معنای عام هستند که در مواجهه تمدنی با آن جریان‌ها اگر بخواهیم صحبت از مسوولیت این مخاطبان کنیم قهرا بیان بایسته‌ها تفاوت می‌کند اما بنده فرض را بر این نمی‌گذارم که مخاطبان ما این گروه باشند.
وی اضافه کرد: نخستین کاری که باید صورت گیرد این است که ما یک اصول فقه و فقهی در قامت مواجهه تمدنی و قادر بر ارتباط و تعامل باید در حوزه داشته باشیم؛ بنده نمی‌خواهم آنچه داریم تضعیف کنم، ما تراث خوبی داریم، منظور از تراث نصوص دینی، متون دینی، روش کار و گفتمان و فرهنگ حاکم بر حوزه است.
وی افزود: فقه را باید در آنچه مربوط به مواجهه تمدنی و دیپلماسی می‌شود یک تکان داد، در یک جمله باید گفت فقه را از فقه تقابل باید به فقه تعامل کشاند که وظیفه مراجع، فقها، اساتید و طلاب است؛ نکته دوم بایسته‌های حوزه این است که معارف دین را تقسیم‌بندی کنیم.
آیت‌الله علیدوست با بیان این‌که معارف دینی در یک تقسیم کلان سه قسمت می‌شود، اظهار داشت: مورد نخست معارف و مسائلی به شمار می‌رود که مذهبی است، ممکن است که از امام صادق (ع) درباره یک مسأله فقهی روایات وجود داشته باشد که یک مسأله مذهبی است و اگر در مقابل یک سنی باشد نمی‌توان روایات امام باقر (ع) و امام صادق (ع) را خواند مگر این‌که به رسول خدا بازگردانده شود. وی ادامه داد: بخش دیگر، معارف دینی و اسلامی محسوب می‌شود، ما باید به مذهب و دین فرق بگذاریم، اگر منظور از دیپلماسی مذهبی اسلامی و دینی است باید به دینی و اسلامی تبدیل شود، تمام آیات قرآن و سنت نبوی معارف دینی به شمار می‌روند.
استاد درس خارج حوزه علمیه قم با بیان این‌که دسته سوم معارف انسانی است ولو اینکه مولود اسلام باشد، ابراز داشت: از امیر مؤمنان و امام سجاد (ع) است اما به انسان‌ها تعلق دارد یعنی می‌توان بر این محورها تکیه کرد و مواجهه تمدنی و دیپلماسی مذهبی و دین داشت نه تنها با اهل سنت بلکه با همه انسان‌ها می‌تواند اینچنین باشد.
وی عنوان کرد: باید معارف جهانی و انسانی اسلامی دقیقاً تعریف و شکوفا شود و انتشار آن در دنیا صورت گیرد، نسل آینده این‌ها را باید دقیق بفهمد؛ نهج‌البلاغه، صحیفه سجادیه و دعای کمیل یک معارف مذهبی نیست به همین دلیل اگر دعای کمیل به یک بودیست، هندوئیست، یهودی و مسیحی داده شود استفاده می‌کنند و الآن هم دارند می‌خوانند؛ الآن دعاهای خمسةعشر در کلیساها خوانده می‌شود، به‌عنوان مثال مضامیر یک انتشارات مسیحی لبنان است که چاپ می‌کند و در کلیساها می‌خوانند.
رییس انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه خاطرنشان کرد: شکوفایی معارف اسلامی و انسانی نهادینه‌شده در بایسته دوم است، حال اگر در بخش فقه، فلسفه و اصول آن، فقه را در قالب یک فقه تمدنی ساختیم و اصول فقه آن را تعریف کردیم در بخش معارف آن‌ها را وارسی و شکوفا کردیم بایسته سوم این است که ابزار تبلیغ آنها فراهم و آماده شود.
وی اضافه کرد: مسأله‌ای که داریم این است که تولید نظریه می‌کنیم اما مشکل ارائه  نشدن این نظریه‌های تولید شده است، ما الآن کمتر مشکل تولید داریم بلکه مشکل این است که یک نوع معاصرت مشمئزکننده و نفرت‌انگیز وجود دارد که در این فضا تولیدات کمتر عرضه شده یا عرضه نمی‌شود؛ آنچه تولید می‌شود را باید عرضه کرد.
آیت‌الله علیدوست گفت: یکی از اساتید تاریخ اصفهان می‌گفت که حوزه در زمانی حرف اول را در تاریخ و تحلیل آن نمی‌زد اما امروزه حوزه به مراتب از دانشگاه جلوتر است، با اینکه تاریخ و تحلیل تاریخی جزو علوم اصلی حوزه نیست و مانند فقه و اصول ناموس حوزه به حساب نمی‌آید اما به دلیل حجاب معاصرت و عوامل دیگر دقیق عرضه نمی‌شود از این رو بایسته سوم این است که اگر دو قدم اول برداشته شد تولیدات عرضه شود.
در ادامه حجت‌الاسلام رهدار رییس مؤسسه فتوح اندیشه با بیان این‌که مبنای نویسندگان کتاب اطلس رهبران در مواجهه با جهان اسلام سنی مشخص نیست، گفت: مبنا بسیار مهم است به‌ویژه که نویسندگان دغدغه ارائه یک جریان شناسی را داشتند، البته جریان‌شناسی‌ها باید منطقی و درست انجام می‌گرفت و درخت‌واره جریان‌های فکری اهل سنت می‌آمد و با مبنای مشخصی کارها انجام می‌شد.
وی افزود: اگر بخواهیم جریان‌های اسلام‌گرا را در جهان اسلام دسته‌بندی کلان کنیم به دو الگو در مقیاس اجتماعی رسیده‌اند، یکی الگوی اسلام سیاسی و دیگری الگوی اسلام مدنی است، اسلام سیاسی به اسلامی گفته می‌شود که بر این باور است اسلام قادر به اداره جوامع حتی در عصر مدرن هست و الگوی اداره هم الگویی جامع، شامل و جهانی است.
رییس مؤسسه فتوح اندیشه با بیان این‌که اسلام سیاسی الزامات و مقتضیاتی دارد، اظهار داشت: یکی از الزامات آن اقامه حکومت اسلامی است. اسلام سیاسی از پایگاه حکومت جریان پیدا می‌کند و اقامه حکومت را شرط واجب می‌داند نه این‌که شرط وجوب باشد از این رو برای تحقق آن اراده خلق کرده و قیام می‌کند؛ طبعاً نماد اسلام سیاسی در جهان اسلام کنونی الگوی اسلامی جمهوری اسلامی ایران است، البته غربی‌ها برای این‌که بتوانند نقدهای خود را به الگوی ایران حداکثری کنند الگوها و مصادیق دیگری را هم در کنار الگوی ایران می‌آورند و در مقام نقد، عمده نقدها برای مصادیق و الگوهای غیر از ایران است.
حجت‌الاسلام رهدار با بیان این‌که الگوی دیگری در جهان اسلام تحت عنوان اسلام مدنی وجود دارد که شاخص آن ترکیه است، گفت: الگوی اسلام مدنی نه تنها داعیه اقامه حکومت اسلامی ندارد بلکه آگاهانه بر این باور است که اسلام را باید از قاعده هرم اجتماع بسط داد و طریق این است هم ضرورتاً نهادها نیستند یعنی یک اسلام فردی منتشر است، بر این باور هستند که اگر اخلاق اسلامی را در جامعه بسط دهیم و هر فردی از افراد مسلمان خود را به اخلاق اسلامی ملتزم بداند و عمل کند سمفونی نهایی یک اخلاق اجتماعی و مدنی می‌شود که مطلوب است.
وی ادامه داد: جهان اسلام سنی بیشتر متمایل به اسلام مدنی شده است، متفکران جهان اسلام سنی بر این باور هستند که اسلام سیاسی به عنوان اسلامی که از مجرای حکومت می‌خواهد نهادسازی کند و تعامل بین‌المللی برقرار کند اسلام خوبی نیست، نویسندگان با این دو جریان را مطرح می‌کردند و مورد بررسی قرار می‌دادند.
حجت‌الاسلام رهدار با اشاره به بایسته‌های دیپلماسی مذهبی ابراز داشت: ما یک دیپلماسی رسمی و یک دیپلماسی عمومی داریم. به دلیل محدودیت‌های دیپلماسی رسمی چند دهه است که بازیگران بین‌المللی به این نتیجه رسیدند که باید فاز جدید به نام دیپلماسی عمومی را پیگیری کنند، مهم‌ترین وصف دیپلماسی عمومی این است که غیررسمی به شمار می‌رود؛ گاهی اوقات می‌خواهیم بر دوش دیپلماسی عمومی قواعد دیپلماسی رسمی را سوار کنیم که غلط است.
حجت‌الاسلام رهدار با بیان این‌که در درون دول اسلامی دیپلماسی حوزوی در قبال شیعیان، اهل سنت و غیرمسلمانان مقیم کشورهای اسلامی متفاوت است، گفت: همین تقسیم‌بندی هم در کشورهای غیر اسلامی وجود دارد یعنی دیپلماسی حوزوی در کشورهای غیراسلامی در قبال مسلمانان و غیرمسلمانان فرق دارد.
حجت‌الاسلام رهدار ابراز داشت: یک وقتی درباره اسلام در کشورهای جدا شده شوروی و کشورهای فارسی‌زبان آن منطقه داده به بنده گزارشی داده شد، اگر دشمن در آنجا موفق شود که زبانی غیر از فارسی آنجا رایج شود کل ارتباط قشر مسلمانان آینده با تراث تاریخی خود قطع می‌شود، فاجعه فرهنگی که الآن در ترکیه و مالزی به دلیل تغییر خط اتفاق افتاده اگر در آنجا بیفتد کل سرمایه اسلام در آن کشورها از بین می‌رود.
وی اضافه کرد: در انقلاب اسلامی، غیریت هویت ما قطعاً تسنن نیست، منزلت تاریخی پیدا کردیم که الآن غیریت هویت ما غرب، آمریکا و استکبار جهانی و اسرائیل است و برای مواجهه با این غیریت به اعظم میراث اسلامی سنی نیاز داریم و طبعاً دیگر الآن نمی‌توان با الگوی صفوی کار کرد. حجت‌الاسلام رهدار با بیان این‌که به همین دلیل در برابر جریان موسوم به شیرازی‌ها صف گرفتیم، گفت: در روزگاری که غیریت هویت ما تسنن نیست چرا تمام صحنه مواجهه را کوچک می‌کنند و در روزگاری که به فقه تعاملی نیاز داریم ما را به فقه تقابلی ترغیب می‌کنند.
حجت‌الاسلام رهدار با تأکید بر این‌که نگاه حوزه باید جهانی شود، ابراز داشت: وقتی نگاه جهانی شود کلام و برنامه ما عوض می‌شود، تحلیل ما از آینده حوزه این است که 10 سال بعد حوزه در وضعیتی قرار می‌گیرد که اگر هر طلبه نه یک زبان بلکه چند زبان بلد نباشد حوزه در قم می‌میرد؛ هر طلبه‌ای که وارد حوزه می‌شود باید پنج سال بعد پنج زبان را آموخته باشد.
وی عنوان کرد: ما به مافیای زبان در داخل کشور مراجعه نکردیم، پروسه زبان‌آموزی در کشور ما بیش از 10 سال طول می‌کشد و بعدش هم یاد نمی‌گیریم، در بدبخت‌ترین کشورهای دنیا طول آموزش یک زبان 6 ماهه است اما داخل حوزه مافیا کل صحنه تحصیل و علم را در زبان دوم مهار کرده آیا حوزه نمی‌تواند خود را از این چنبره رها کند؟

captcha
شماره‌های پیشین