sobhe-no.ir
1125
سه شنبه، ۰۵ اسفند ۱۳۹۹
13
ريیس انجمن نقد ادبی ایران در گفت‌وگو با «صبح‌نو»:

با معیارهای دیگران، همیشه مقلد می‌مانیم

اهمیت وجود نقد به منظور افزایش کیفیت تولیدات ادبی از اهمیت بسیاری برخوردار است و اخیرا انجمن نقد ادبی ایران با برگزاری جایزه نقد زرین قدمی ارزشمند در جهت افزایش کیفیت نقد ادبی برداشته است. به منظور روشن شدن بیشتر اهمیت نقد ادبی گفت‌وگویی داشتیم با ابراهیم خدایار، رییس انجمن نقد ادبی ایران که در ادامه می‌خوانیم.

گزارش

چهاردهمین جشنواره ملی فیلم کوتاه رضوی آغاز شد

صبح نو

ريیس انجمن نقد ادبی ایران در گفت‌وگو با «صبح‌نو»:

با معیارهای دیگران، همیشه مقلد می‌مانیم

اهمیت وجود نقد به منظور افزایش کیفیت تولیدات ادبی از اهمیت بسیاری برخوردار است و اخیرا انجمن نقد ادبی ایران با برگزاری جایزه نقد زرین قدمی ارزشمند در جهت افزایش کیفیت نقد ادبی برداشته است. به منظور روشن شدن بیشتر اهمیت نقد ادبی گفت‌وگویی داشتیم با ابراهیم خدایار، رییس انجمن نقد ادبی ایران که در ادامه می‌خوانیم.

امروز جایگاه نقد ادبی در دانشگاه‌ها و همچنین بین اهالی فرهنگ چگونه است؟

انجمن نقد ادبی ایران یک نهاد دانشگاهی است که در حوزه نقد ادبی فعالیت می‌کند. تمرکز ما هم در انجمن و هم در مجموعه‌ای که محصول همکاری تعداد زیادی از اساتید دانشگاه‌های ایران تحت عنوان فصلنامه نقد ادبی است که سردبیری آن بر عهده دکتر محمود فتوحی است، روی نقد ادبی در دانشگاه‌ها متمرکزیم؛ هرچند این 
بدان معنا نیست که رمان‌هایی که در کشور از سوی نویسندگان معروف تولید می‌شوند را نقد و بررسی نکنیم.
این نهاد طبیعتا خصلت دانشگاهی دارد و همین خصلت باعث می‌شود که واکنش ما به مسائل ادبی نیاز به زمان داشته باشد. از گذشته هم اینچنین بوده است. شما نمی‌توانید در مورد حادثه‌ای ادبی در کمترین زمان نظر نهایی را بدهید. این موضوع نیازمند گذشت زمان و بررسی اقبال مخاطبان دارد که می‌تواند در موضوع نقش مورد توجه باشد. ما در این حوزه مسائل مربوط به نقد ادبی را پیگیر هستیم و البته ما فقط در این حوزه ورود نداریم و برخی دیگر در دانشگاه تهران و گیلان بر این موضوع تمرکز دارند.
 
    اهمیت نقد ادبی بر پویاترشدن و بالارفتن کیفیت تولیدات ادبی را چطور می‌بینید؟
دو دیدگاه مشخص در این حوزه وجود دارد؛ عده‌ای معتقدند که نقد هیچ تاثیری در روند آفرینش ادبی نمی‌تواند داشته باشد زیرا بعد از تولید اثر ادبی فعالیت خود را آغاز می‌کند که البته این دیدگاه مقداری سنتی بوده ولی باز هم طرفدارانی در جامعه دارد. گروه دوم معتقدند زمانی که اقبالی از سوی مخاطبان نسبت به حادثه ادبی صورت می‌گیرد، نقد می‌تواند هم زوایای پنهان آن را آشکار کند و هم از این طریق معرفی بهتری برای کسانی باشد که مستقیما در انتخاب آثار دارای تردید هستند؛ بنابراین وقتی که اثری ادبی از سوی تعداد زیادی منتقد مورد نقد قرار می‌گیرد، عموما اقبال نسبت به آن اثر هم بیشتر خواهد شد و در نتیجه شاخص کتاب‌خوانی و اقبال به این حوزه افزایش خواهد داشت.
 انجمن هم بر این موضوع گرایش دارد که تا اثر ادبی نقد نشود و زوایای پنهان آن باز نشود، نخواهد توانست با جامعه خود ارتباط دقیقی و موثری برقرار کند.
 
  چند سال است که چنین تفکری در کشور پیگیری می‌شود؛ در این سال‌ها چه حرکت‌های مثبتی صورت گرفته است؟
نقد جدید از انقلاب مشروطه به بعد آغاز شده است و به صورت نظریه‌محور‌ است، به‌معنی استفاده از نظریه‌های ادبی كه به سه، چهار دهه اخیر برمی‌گردد؛ البته اگر سابقه نقد ادبی را از روی منتقدان بزرگ نگاه کنیم، استاد زرین‌کوب در این حوزه نخستین کسی بود که کتاب نقد ادبی را نوشت و جامعه ادبی را با روش‌های نقد ادبی تا زمان خود آغاز کرد و این بزرگوار از بنیان‌گذاران این حوزه است تا به امروز نزدیک به 60 سال است که به شکل روشمند و دقیق وارد این حوزه شده‌ایم.
نقد ادبی در دانشگاه‌ها هم تقریبا از 10 یا 12 سال گذشته شروع شده كه به صورت تخصصی در این حوزه ورود کرده‌اند؛ البته این بدان معنی نیست که پیش از این در دانشگاه‌ها وجود نداشته است. مقصود من این است که در این مدت مجلات تخصصی و انجمن‌های ادبی و علمی در این حوزه ورود کرده‌اند و به این موضوع به صورت اختصاصی می‌پردازند.
 
    چه شد پس از 12 سال از ورود به حوزه نقد ادبی، به فکر برگزاری جایزه ادبی نقد زرین افتادید؟
یکی از دلایل ما اهمیت کار مرحوم دکتر زرین‌کوب بود که می‌خواستیم نام ایشان ماندگار‌تر شود. دلیل دیگر دغدغه انجمن در موضوع نقد بود که می‌خواستند با شاخص‌های خودشان در این حوزه جریان‌سازی کنند و به همین دلیل آیین‌نامه‌ای که در هفت شاخه تدوین شد و به این موضوع ورود و سعی کرد تا با اینها مقالات برتر را در نشریات علمی و دانشگاهی مورد بررسی قرار دهد. همین هفت شاخه نشان‌‌دهنده نوع نگاه ما برای بررسی این تولیدات است.
در آیین‌نامه جایزه بیان کردیم که در مقالات سال‌های 96 و 97 ویژگی‌هایی همچون صورت‌بندی متفاوت و جدید از نظریه‌های نقد، بازخوانی متمایز نقدها با هدف نظریه‌پردازی نقد ادبی معاصر، نخستین شاخص‌های ما بوده‌اند و بیشترین تمرکز ما بر این موضوعات بود؛ بازخوانی نظریه‌های نقد کلاسیک غربی و شرقی، معرفی نظریه‌های مغفول قدیم و جدید، پیشنهاد روش‌های جدید برای کاربست نظریات و مفاهیم، تبیین تاریخ نقد ادبی و دگردیسی‌های آن هم جزو مهم‌ترین شاخص‌های ما بوده‌اند.
پس از فراخوان،تعداد زیادی مقاله به دست ما رسید ولی علاوه بر آن گروه      15 گانه تخصصی را نیز تشکیل دادیم و دوستان تمام مجلات حوزه ادبیات و نقد را بازبینی کرده و مقالاتی را به ما معرفی ‌کردند و از بین 137 مقاله‌ انتخاب‌شده، 6 مقاله را نامزد دریافت این جایزه 
دانستیم.
     با توجه به برگزاری این جایزه و اتفاقات رقم‌خورده در این سال‌ها آینده نقد ادبی را چطور می‌بینید؟

باید به این موضوع توجه داشته باشیم که تا نگاه ما در نقد ادبی به کاربست نظریات شایع در جهان باشد، چنانچه موج امروز ما در مجلات و موضوعات غیردانشگاهی هم اینچنین است، در نقد به جایی نمی‌رسیم. در سخنرانی اخیر خود نیز گفتم که منتقدان و بنیان‌گذاران جدید نقد مدرن در جهان که از سده بيستم آغاز شده است، چه میراث آمریکایی، چه انگلیسی و چه حتی فرمالیسم روسی که از 1917 آغاز شد و آهسته‌آهسته در تمام دنیا گسترش یافت، همگی شاخص‌ها و ملاک‌ها و همچنین چارچوب‌های نظری خود را بر اساس مطالعه متن‌های بومی خود پیدا کرده‌اند.
اگر ما در آینده بخواهیم فقط متن‌های خودمان را بر اساس معیارهای بر آمده از فرهنگ دیگری مورد بازخوانی قرار دهیم، همیشه مقلد باقی خواهیم ماند. درست است که مسیر تولید نظریات ادبی با آفرینش‌های ادبی متفاوت است اما این بدان معنا نیست که همیشه بخواهیم به همین شکل باقی بمانیم؛ البته نظریات حالت جهانی دارند و میراث مشترک بشریت هستند و نظر ما این نیست که با روش خود، خودمان را از آنها بی‌نیاز کنیم بلكه منظور من این است كه بر اساس آفرینش‌های خاص ایرانی-اسلامی بتوانیم به صورت‌بندی جدید و متفاوتی برسیم.
جایزه نقد زرین به همین منظور است که ما بتوانیم به موضوعاتی که در بالا به آنها اشاره کردم، برسیم. ما در انجمن به دنبال اینگونه موضوعات هستیم تا نقدهایی همچون نقد استاد زرین‌کوب را در حوزه نقد در کشور جاری کنیم. نقدهای کپی‌شده از نظریات خارجی به‌تنهایی نمی‌توانند ما را به جایی برسانند.

captcha
شماره‌های پیشین