sobhe-no.ir
1084
چهارشنبه، ۰۳ دی ۱۳۹۹
6
نگاه

پرده‌برداری از آمریکای آسیب‌پذیر

دکتر حنیف غفاری

اظهارات صالحی درباره رابطه ایران با آمریکا، چین و روسیه بیانگر احیای سیاست غرب‌گرایانه دولت است

تـــــــکـــــــرار اشتباه

اظهارات تازه علی‌اکبر صالحی، معاون رییس‌جمهوری با واکنش‌های زیادی همراه بوده است، اظهاراتی که به گفته بسیاری از رسانه‌ها و کارشناسان ارسال پالس ضعف به غرب بود. صحبت‌هایی در ادامه رویکرد خوشبینانه و ذوق‌زدگی جریانی خاص به روی کار آمدن «جو بایدن» در انتخابات امریکا، که می‌تواند هزینه ایران در مذاکرات را افزایش دهد.

صبح نو

اظهارات صالحی درباره رابطه ایران با آمریکا، چین و روسیه بیانگر احیای سیاست غرب‌گرایانه دولت است

تـــــــکـــــــرار اشتباه

اظهارات تازه علی‌اکبر صالحی، معاون رییس‌جمهوری با واکنش‌های زیادی همراه بوده است، اظهاراتی که به گفته بسیاری از رسانه‌ها و کارشناسان ارسال پالس ضعف به غرب بود. صحبت‌هایی در ادامه رویکرد خوشبینانه و ذوق‌زدگی جریانی خاص به روی کار آمدن «جو بایدن» در انتخابات امریکا، که می‌تواند هزینه ایران در مذاکرات را افزایش دهد.

پالس ضعف به غرب
صالحی در بخشی از این گفت‌وگو با تکرار رویکرد دولت نسبت به طرح هسته‌ای مجلس گفت: «تعجب می‌کنم شورای نگهبان چگونه این قانون هسته‌ای مجلس را تصویب 
کرده است، ولی برای من هنوز همان ابهامی که گفتم باقی است که منابع مالی را چرا ندیدند. پاسخی هم نشنیدم. یک پاسخ غیر مستقیم شنیده‌ام که گفته‌اند تأمین می‌کنیم. اینطور که نمی‌شود قانون‌گذاری کرد، به اعتبار صحبت یک نفر.» طرحی که می‌تواند پشتوانه دولت  در مذاکره با آمریکا باشد ، اهرم فشار در برابر غرب را افزایش دهد و یک نوع بازدارندگی ایجاد کند اما اینگونه مورد انتقاد و بی‌مهری دولتی‌ها شده است. مصوبه اخیر مجلس، تقویت‌کننده تیم دیپلماسی است که دست دولت را در برابر آمریکا پر می‌کند، اما آقای صالحی در اظهاراتی علنی و آشکار که قطعاهمراه با پالس و کد مشخص به غرب است، می‌گوید که این تفنگ خیلی پر نیست، چراکه بار مالی دارد. اظهاراتی که تاثیرگذاری طرح مجلس را کاهش می‌دهد و اثرات آن را
 کم رنگ می‌کند. اگر مشکلی در زمینه مالی برای این طرح در مجلس وجود داشته بهتر است از طریق بروکراسی اداری و مذاکرات داخلی درباره آن بحث شود و نه پشت تریبون‌ها. چراکه اینگونه موضع‌‌گیری‌ها به منزله دادن اطمینان به طرف غربی است که این مصوبه اجرایی نخواهد شد.
این انتظار از دولت می‌رفت که با توقع از دولت به شأن قانون‌گذاری مجلس سر خم کنند و از قانون مجلس اطاعت کند. اما این صحبت‌های آقای صالحی بازخورد خوبی ندارد و خلاف جهت هدفی است که برای منافع ملی دیده شده است.

کمک به آمریکا برای مهار چین و روسیه!
اما اشتباه آقای صالحی در این گفت‌وگو تنها به انتقاد از طرح مجلس ختم نمی‌شود، اظهارات او درباره دوستان شرقی ایران نیز یادآور سیاست غلط دولت بعد از توافق هسته‌ای است که به امید رابطه با غرب، شرق را از دست داد. او بدون آنکه هنوز بایدن در 
کاخ سفید مستقر شده باشد و درباره برجام تصمیم بگیرد، از نقش ایران برای فشار آمریکا به دو رقیب‌اش یعنی چین و روسیه گفت. صالحی با اشاره به نقش‌آفرینی ایران در خاورمیانه، گفت: «خاورمیانه تأمین‌کننده انرژی چین است. بخش عمده خاورمیانه زیر نظر و سلطه آمریکاست. اگر آمریکا اراده کند عربستان سعودی نفت به چین نخواهد فروخت، کویت نفت به چین نخواهد فروخت، پس تنها کشوری که قابلیت فروش نفت و گاز به‌ مقدار وسیع دارد ایران است و اگر آمریکا بتواند به‌گونه‌ای با ایران کنار بیاید ـ من البته دارم از منظر آمریکا صحبت می‌کنم تصور اشتباه پیش نیاید ـ که «من بتوانم به چین فشار بیاورم می‌توانم منابع انرژی چین را مهار کنم و اینگونه چین را در مضیقه قرار دهم.» آمریکا نمی‌خواهد با چین وارد جنگ شود، چون هزینه جنگ زیاد است.»
وی در ادامه در پاسخ به این سؤال که «پس ایران هم می‌تواند از این مسیر امتیازات خودش را بگیرد»، اینگونه پاسخ داد که «حالا ببینید روسیه را چطور می‌خواهد  مهار کند، بالاخره روسیه کشور بزرگی است و دور آن طوقی انداخته است، یکی‌یکی دارد درون کشورهای اطراف روسیه نفوذ می‌کند، لتونی، استونی؛ لاتزیا، بلاروس و... را دارد وارد جبهه خودش می‌کند، به‌نظر من این کمربندی که دور روسیه انداخته‌اند سگکش روی ایران بسته می‌شود و ایران یک همسایه بزرگ مستقلی برای روسیه است، استقلال سیاسی اینجا معنی پیدا می‌کند، کشوری است که خودش برای خودش تصمیم سیاسی می‌گیرد و مانند باقی کشورها نیست که در مدار سیاسی کشورهای دیگر بچرخد، لذا برای آمریکا مهم است که اگر یک‌جوری با ایران تعامل کند می‌تواند به روسیه فشار بیاورد، روس‌ها و چینی‌ها این را فهمیده‌اند، چین دارد پیشنهاد می‌دهد که «بیایید در منطقه بحث مذاکره جمعی کنید.» این نشأت‌گرفته از این حقیقت است که نگران است که در آینده چه خواهد شد و از حالا می‌خواهد جای پایش را در منطقه خاورمیانه و غرب آسیا قوی کند، البته این‌جور فکر می‌کند بالاخره او هم تلاش خودش را می‌کند.»

تکرار اشتباه
اظهاراتی بی‌سابقه که بیان آن از سوی یک مقام رسمی که سال‌ها در 
وزارت خارجه مسوولیت داشته و امروز نیز معاون رییس‌جمهوری است می‌تواند دردسرساز شده و به روابط ما با کشورهای بزرگ شرقی لطمه وارد کند، و تکرار همان اشتباهی که بعد از برجام رخ داد. دولت روحانی در طول سال‌ها فعالیت دیپلماسی خود نشان داده است که علاقه‌مند به گسترش روابط با غرب است، روابطی که موجب شد تا به اصطلاح مرسوم همه تخم‌مرغ‌های خودش را در سبد رابطه با غرب و نهایی شدن توافق برجام بگذارد. متاسفانه پس از امضای توافق هسته‌ای و برجام، ثمره و نتیجه قابل مشاهد‌ه‌ای  برای کشور در پی نداشت؛ توافقی که پس از آمدن دونالد ترامپ به کاخ سفید، شاهد خروج یکجانبه آمریکا از توافق و همچنین بدعهدی دیگر کشورهای اروپایی همچون فرانسه یا آلمان در برابر برجام بودیم. اما ماجرا به اینجا ختم نشد، چین، هند و حتی روسیه از اینکه دولت ایران تمام تمرکز و توجه خودش را متمایل به اروپا کرده بود چندان راضی نبودند و پس از بدعهدی غرب در توافق هسته‌ای به راحتی حاضر به ایجاد رابطه مجدد با ایران نشدند، روابطی که نیازمند سفرهای متعدد مسوولان عالی رتبه کشورمان به چین و حتی هند بود که بتوانیم توجه کشورهای نوظهور شرقی، برای توسعه تبادلات با کشورمان را فراهم سازیم. سفرهایی که دو سال پیش علی لاریجانی به چین انجام داد و توانست پکن را متقاعد به توسعه روابط اقتصادی و تجاری با کشورمان کند. اکنون و با ترمیم این روابط و گذشت دو سال از بهبود روابط ایران با قدرت‌های شرقی، حال مجددا با روی‌کار آمدن بایدن امید به غرب را در دولت زنده کرده است. روابطی که ناپایداری و عدم تعهد آن‌ها بارها برای ایران اثبات شده است.

دوست دوران سخت
همچنانکه مجددا با خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها، ایران با دولت چین مراودات نسبتا خوبی را در پیش گرفت و تنها کشوری که رسما از ایران نفت خریداری می‌کرد، دولت چین بود. کشورهای دیگر حتی جرات نداشتند تا رسما اعلام کنند خریدار نفت ایران هستند. چینی‌ها بیان می‌کنند در زمان تحریم، ایران همیشه به ما مراجعه می‌کند، اما برخی سیاستمداران ایرانی با یک لبخند غربی‌ها خیلی مشتاقانه به سمت و سوی آن‌ها می‌روند.
چین از روز ابتدای امضای توافق هسته‌ای تاکنون، همواره بر موضع حمایت از این توافق بین‌المللی ایستادگی کرده و آن را یک الگوی دیپلماسی موفق برای حل مسائل دیگر دانسته است. چین روابط تجاری و همکاری‌های اقتصادی و سیاسی با ایران را نه تنها کاهش نداده بلکه در بسیاری از عرصه‌ها نیز شاهد تقویت همکاری طرفین بوده‌ایم. دو کشور رزمایش مشترک هم با روسیه برگزار کرده‌اند و در زمینه‌های فرهنگی نشست‌های مختلفی برگزار نموده‌اند و اندیشه‌مندان هر دو کشور رایزنی‌های مستمر دارند.
در همین شرایط چین می‌کوشد تا همچنان سیاست حمایت از توافق هسته‌ای را دنبال کند حاضر به قطع ارتباطات و سرمایه‌گذاری‌های مالی و همکاری اقتصادی با ایران تحت فشار آمریکا نیست و بارها اعلام کرده است یکجانبه‌گرایی آمریکا کار دست خودش می‌دهد. این موارد را باید در کنار همکاری‌های اقتصادی چین و ایران مورد توجه قرار داد و متوجه بود که دو کشور درحال رایزنی درباره برنامه همکاری جامع ۲۵‌ساله هستند که سرمایه‌گذاری کلانی را متوجه ایران می‌کند و یک منبع بزرگ تأمین انرژی و بازاری بزرگ در اختیار چین قرار می‌دهد و این کشور را به دیگر کشورهای منطقه مرتبط می‌سازد.
 
رویکرد دولت سبب تردید چین و روسیه در رابطه راهبردی با ایران شده است
«ابوالفضل ظهره‌وند» دیپلمات پیشین کشورمان با انتقاد از اظهارات علی‌اکبر صالحی، معاون رییس‌جمهور درباره چین و روسیه و پیشنهاد بازی ایران در زمین آمریکا گفت: همین نوع اظهارات است که در طرف چینی و روسیه همواره نسبت به همکاری راهبردی با ایران سبب تردید شده؛ اینگونه اظهارات کد است و به صور مختلف علامت و سیگنال به غرب می‌‌دهد؛ بنابراین کشورهایی امثال چین و روسیه به این نتیجه می‌‌رسند که با چنین کشور و سیستمی امکان پی‌ریزی یک برنامه راهبردی بلندمدت وجود ندارد.
وی با بیان اینکه چنین رویکردی برخلاف مصالح ملی و حتی خلاف قانون اساسی است، توضیح داد: سیاست ما نه شرقی، نه غربی و برقراری موازنه منفی است، یعنی نه زیر سلطه غرب می‌‌رویم و نه شرق.
ظهره‌وند ادامه داد: امروز چين برای عملیاتی‌‌کردن یک جاده کمربندی اقتصادی که برایش استراتژیک است، به نقش ایران به عنوان یک کشور مستقل نیاز دارد. در چنین شرایطی است که می‌‌توانیم مشکلات خودمان را از طریق این ظرفیت رفع و رجوع کنیم و چینی‌ها هم می‌‌توانند از موقیعت ما اطمینان پیدا کنند که سرمایه‌‌گذاری آنان در منطقه با مشکل مواجه نمی‌شود.
این دیپلمات باسابقه با بیان اینکه غرب از اجرایی‌شدن استراتژی جاده کمربندی چی‌قویا نگران است، گفت: انتقال قدرت از غرب به شرق، یعنی عملیاتی‌شدن راهبرد چینی‌ها در نظام بین‌الملل و همین امروز می‌‌بینيم كه همه کشورها با مشکلات اقتصادی مواجه هستند اما چین رشد مثبت دارد. در چنین وضعیتی است که ایران می‌‌تواند موقعیت خود را با استفاده از ظرفیت منطقه‌ای‌اش بدون اینکه استقلال و اراده استراتژیک خود را از دست بدهد، ارتقا دهد، ولي با اینگونه اظهارات ایران را وابسته و زیر بلیت غرب تعریف می‌‌کند.
وی با اشاره به تجربه مذاکره با غرب در برجام اظهار كرد: در بحث برجام، مسیر يکطرفه‌‌ای رفتیم که نه‌تنها آورده‌‌ای نداشت بلکه آورده خود را هم از دست دادیم. ما یک کشور نوظهور هستیم؛ ایران به‌عنوان کشوری که نقش اساسی در تولید امنیت در منطقه دارد، ضرورت دارد برای حفظ قدرتش با روسیه و چین تبادل ظرفیت داشته باشد. ما در پروژه داعش نه زیر بلیت روسیه رفتیم و نه روسیه زير بلیت ایران آمد و این یعنی بازی برد-‌برد؛ اما آیا با غرب هم توانسته‌ایم تبادل ظرفیت داشته و به نقطه مشترک در تحولات منطقه‌‌ای برسیم یا آنکه آنها ما را در چارچوب ملاحظات امنیتی خودشان تعریف می‌‌کنند؟ ایران اگر بخواهد در چارچوب ملاحظات امنیتی و اقتصادی هر قدرتی تعریف شود، قطعا موقیت ژئوپليتیک خود را از دست می‌‌دهد؛ این کشور می‌‌خواهد آمریکا باشد یا چین و یا غرب، فعلا تجربه 40ساله نشان داده كه چالش اصلی ما غرب و آمریکا بوده و این چالش با برون‌سپاری ظرفیت‌‌‌های ملی قابل رفع و رجوع نیست.

captcha
شماره‌های پیشین