809
چهارشنبه، ۰۱ آبان ۱۳۹۸
1

صبح نو

شمخانی: درصورت لزوم، تدابیر سخت‌تر از خروج از برجام اتخاذ خواهیم کرد

اروپا زیر فشار ضرب‌الاجل تهران

چند روزی است که کاهش تعهدات ایران در برجام که رییس‌جمهوری عنوان کرده، به نقل محافل داخلی و خارجی تبدیل شده است؛ اقدامی که مشخصا سه کشور اروپایی حاضر در برجام، یعنی آلمان، انگلیس و فرانسه را درمعرض آزمونی بزرگ قرار داده است. آینده برجام چه خواهد شد؟

 

 
بازگشت سنگر‌به‌سنگر 
دکتر روحانی روز چهارشنبه 18اردیبهشت در نشست هیأت‌دولت، رسما کاهش بخشی از تعهدات ایران در برجام را اعلام کرد. رییس‌جمهوری کشورمان با بیان اینکه متأسفانه اروپایی‌ها در مقام عمل، خروج آمریکا از برجام را جبران نکردند، از توقف فروش آب سنگین و اورانیوم غنی‌شده خبر داد که طبق برجام، ایران به آن متعهد شده بود. 
رییس‌جمهوری درباره دلیل این اقدام ایران گفت: البته، 
این اعلام برای 60 روز است. به طرف مقابل، یعنی پنج کشور اعلام کردیم اگر آن‌ها در مدت 60 روز پای میز مذاکره آمدند و با آن‌ها صحبت کردیم و به‌نتیجه رسیدیم و به منافع اصلی‌مان، مخصوصا نفت و بانک، به‌عنوان دو مورد از منافع مهم 
دست یافتیم، به نقطه اول و به شرایط 17اردیبهشت98 بازخواهیم گشت. دکترروحانی همچنین تأکید کرد اگر اروپایی‌ها ضرب‌العجل 60روزه ایران را به‌نتیجه نرسانند، ایران گام‌های بعدی را برمی‌دارد. 

آیا ایران حق دارد؟
کشورهای اروپایی عضو 1+5 پس از خروج آمریکا از برجام 
در 18اردیبهشت97، تأکید کردند این اقدام لطمه‌ای به ساختار برجام نخواهد زد و اروپا همچنان به تعهدات خود درزمینه ارتباطات بانکی و نفتی با ایران پایبند خواهد ماند. بااین‌حال، عملا آنچه در زمین بازی رخ داد، خلاف مدعای طرح‌شده قبلی بود. اروپایی‌ها با نعل و میخ‌زدن‌های متعدد، ایران را 12 ماه منتظر اقدامات قطره‌چکانی خود قرار دادند و سرآخر درباره آنچه به ایران وعده دادند، انفعال پیشه کردند. یکی از این وعده‌ها، ایجاد کانال تجاری با نام «اینستکس» با هدف تهاتر با ایران بود که با وجود رفت‌وبرگشت‌های بسیار، هنوز گام عملی برای به‌جریان‌افتادن آن برداشته نشده است. 
بررسی دو قاعده برجام، یعنی بندهای 26 و 36، نشان می‌دهد کنش اخیر ایران مبنی بر کاهش تعهداتش، امری سراسر قانونی و توجیه شده است. براساس این دو بند از برجام، ایران می‌تواند 
با این استدلال که طرف دیگر با پایبندی‌نکردن به تعهداتش زمینه بهره‌مندی آن از مزایای این توافق را مخدوش کرده، از اجرای بخشی از تعهدات جزئی یا کلی خود سرباز زند.

طلب‌کاری و بی‌تعهدی
فردای اعلام ضرب‌العجل رییس‌جمهوری، اتحادیه اروپا و کشورهای اروپای‌غربی باقی‌مانده در برجام، در بیانیه‌ای این ضرب‌الاجل را رد کردند که برای عمل کامل این کشورها به تعهدات خود 
صادر شده بود. این بیانیه را فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و وزیران خارجه آلمان، بریتانیا و فرانسه 
صادر کردند و با طفره‌رفتن از وظایف و تعهدات اروپا در برجام، طلب‌کارانه از ایران خواستند از دست‌زدن به هرگونه اقدامی خودداری کند که باعث تشدید مشکلات شود.
این بیانیه با رد ضرب‌العجل ایران تصریح کرد: «ما هرگونه ضرب‌الاجلی را رد و پایبندی ایران [به پیمان منع گسترش تسیحات اتمی] را براساس عمل آن کشور به تعهداتش در چارچوب برجام و پیمان منع گسترش تسلیحات اتمی ارزیابی خواهیم کرد». اتحادیه اروپا در حالی به‌طورمزورانه از ایران خواست طبق قواعد NPT عمل کند که تاکنون به هیچ‌یک از وعده‌های خود دربرابر ایران که خرید مستمر نفت و برقراری روابط بانکی بخشی از آن‌ها بوده، عمل نکرده است. تنها اقدامی که اروپا پیش از خروج آمریکا از برجام انجام داد، گسیل‌داشتن شرکت‌های سرمایه‌گذاری خود به ایران بود که آن‌هم با اقدام ترامپ در خروج از برجام، متوقف و زائل شد. 
آقای محمدجواد ظریف، وزیر امورخارجه کشورمان، در توییتی به رد ضرب‌العجل ایران توسط کشورهای اروپایی واکنش نشان داد و نوشت: «بیانیه اتحادیه اروپا دلیل وضعیت کنونی برجام است. یک سال است که ایالات‌ متحده آمریکا، اروپا و بقیه جهان را آزار می‌دهد و تنها کاری که این اتحادیه می‌تواند انجام دهد، ابراز تأسف است. اتحادیه اروپا به‌جای درخواست از ایران برای اینکه درمقابل توافق چندجانبه به‌طوریک‌جانبه ثابت‌قدم بماند، باید به تعهداتش عمل کند که عادی‌سازی روابط اقتصادی یکی از آن‌هاست». 
آقای علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز تأکید کرد درصورت لزوم، تدابیر به‌مراتب قاطع‌تری از خروج از برجام اتخاذ خواهیم کرد. این جمله‌ای است که شبکه المنار در خبری فوری به‌نقل از شمخانی آن را نقل کرد.

مذاکره از موضع اقتدار 
تعیین ضرب‌العجل 60روزه ایران به طرف‌های اروپایی، در نوع خود می‌تواند محرک اروپا در عمل به وظایف برجامی‌اش باشد. آنچه نباید از تیررس تحلیل‌ها دور بماند، توجه به مسیر طی‌شده ایران در دست‌یافتن به فناوری هسته‌ای است که در سال 91 
طرف غربی را برای مذاکره با کشورمان مجاب کرد. ایران در ابتدای دهه 80 شمسی، برای کسب اعتماد طرف‌های مقابل حاضر شد با آن‌ها پای میز مذاکره بنشیند و از حقوق هسته‌ای خود بگذرد؛ اما پس از آنکه با خلف‌وعده آن‌ها مواجه شد، با دستور قاطع رهبری انقلاب، پلمپ فعالیت‌های هسته‌ای گشوده و ایران به‌تدریج و 
در سال‌های بعد، به فناوری غنی‌سازی 20درصد دست یافت. 
سیاست ایران در سال‌های پس از 84 که موجب دستیابی کشورمان به فناوری غنی‌سازی 20درصد شد، غربی‌ها را مجاب کرد با ایران کنار بیایند. این کنارآمدن خود را در قالب گفت‌وگوهای هسته‌ای پس از سال 92 نشان داد که البته بذرهای اولیه آن مذاکرات، از سال 91 کاشته شده بود. امروز هم که ایران از سیاست تعامل و دفاع انفعالی گذشته و به‌سوی حرکت تهاجمی و گذاشتن قیدوشرط برای اروپایی‌ها گذار کرده، می‌توان امیدوار بود اروپایی‌ها را برای عمل به تعهدات برجامی خود سر عقل آورد. مسأله‌ای که حتما با ابراز موانع اروپا و البته آمریکا مواجه 
خواهد شد.

عقلانیت اروپا 
با رصد مواضع مقام‌ها و رسانه‌های اروپایی در روزهای اخیر، به‌ویژه پس از تعیین ضرب‌العجل ایران، می‌توان رگه‌هایی از بروز عقلانیت و به‌نوعی تأثیر موضع تهاجمی کشورمان را مشاهده کرد. امانوئل مکرون، رییس‌جمهوری فرانسه، در اظهاراتی با بیان اینکه باید 
هر کاری می‌توانیم برای ماندن ایران در برجام انجام دهیم، گفت: «ایران از این توافق (برجام) خارج نشد. درضمن اگر ایران از توافق خارج شود، آمریکا مسوول است». مکرون همچنین از طرف‌های برجام خواست «اسیر فضای تنش‌آمیز نشوند» و مشترکا مراقب امنیت جمعی خود باشند. 
آنگلا مرکل صدراعظم آلمان نیز درباره کاهش تعهدات برجامی ایران گفت: «برجام هنوز هم بهترین راه برای حل کردن اختلافات موجود با ایران بر سر برنامه هسته‌ای آن است. 
ما بر این عقیده‌ایم، راه‌حلی که از طریق مذاکره به دست بیاید، بهترین گزینه ممکن است. این توافق برای هر دو طرف خوب است». 
وی تاکید کرد: « ایران همچنین باید آن‌چه را که قصد دارد در آینده انجام دهد در نظر بگیرد. دست ما هنوز هم [به سوی ایران] دراز شده است و می‌خواهیم به تلاش برای راهکار دیپلماتیک ادامه دهیم». 
«مارک فیلد» معاون وزیر خارجه انگلیس نیز با ناخوشایند توصیف‌کردن اقدام ایران اظهار داشت: «لندن تحریم‌ های جدیدی را علیه ایران وضع نخواهد کرد. از ایران می خواهیم تا هیچ اقدام بیشتری که منجر به تشدید تنش‌ ها شود را به انجام نرساند».
خبرگزاری رویترز نیز در تحلیلی تأکید کرد «انگلیس، فرانسه و آلمان مصمم هستند تا نشان دهند می‌توانند خروج آمریکا از این قرارداد را جبران و از روابط تجاری با ایران حمایت کنند. پیش از خروج ترامپ از آن در می2018، یکی از بزرگ‌ترین دستاورد سیاست خارجی غرب بود که با برداشته‌شدن تحریم‌های سازمان ملل، ایران به آن پایبند ماند». 
آقای حمید بعیدی‌نژاد، سفیر کشورمان در لندن نیز در صفحه توییتر خود با اشاره به اظهارات مایک پمپئو وزیر خارجه آمریکا که در دیدار با همتای بریتانیایی خود در لندن گفته بود «با اینستکس برای اهداف بشردوستانه مشکلی نداریم» نوشت: «وزیر خارجه آمریکا پس از ملاقات امروز خود با وزیر خارجه انگلیس در لندن برای نخستین‌بار اعلام کرد که آمریکا با راه‌اندازی مرحله اول اینستکس که به تبادل کالاهای اساسی و دارو اختصاص می‌یابد مشکلی ندارد». بعیدی نژاد در واقع موافقت آمریکا برای نخستین‌بار با راه‌اندازی مرحل اول اینستکس را که به انتقال کالا در حوزه بشردوستانه می‌پردازد متأثر از اقدام ایران در کاهش اجرای تعهدات هسته‌ای‌اش عنوان کرده است.

شماره‌های پیشین